W niniejszym artykule omawiamy korzystne rozstrzygnięcia sądów w sprawach służebności przesyłu. Przypomnieć należy, iż 2 grudnia 2025 r. Trybunał Konstytucyjny wydał jeden z najważniejszych wyroków ostatnich lat dotyczących praw właścicieli nieruchomości obciążonych urządzeniami przesyłowymi. W sprawie o sygn. P 10/16 Trybunał uznał, że dotychczasowa praktyka dopuszczająca zasiedzenie tzw. służebności gruntowej odpowiadającej treścią służebności przesyłu przed 3 sierpnia 2008 r. była niezgodna z Konstytucją RP.
Wskazane orzeczenie nie zostało opublikowane, co skutkuje wątpliwościami prawnymi w zakresie jego stosowania. Jednakże biorąc pod uwagę doniosłe skutki dla właścicieli tysięcy nieruchomości wydaje się być w pełni zasadne, aby wskazane orzeczenie było stosowane przez sądy powszechne w całym kraju.
I rzeczywiście- orzeczenie to już dziś wywołuje istotne skutki w postępowaniach prowadzonych przed sądami powszechnymi i otwiera właścicielom nieruchomości drogę do ustanowienia służebności przesyłu oraz dochodzenia wynagrodzenia od przedsiębiorstw przesyłowych za bezumowne korzystanie.
Co dokładnie orzekł Trybunał Konstytucyjny w sprawie służebności przesyłu?
Trybunał stwierdził niekonstytucyjność wykładni art. 292 k.c. w zw. z art. 285 § 1 i 2 k.c., zgodnie z którą przedsiębiorstwa przesyłowe lub Skarb Państwa mogły przed 2008 r. nabywać przez zasiedzenie służebność gruntową odpowiadającą treścią służebności przesyłu.
W praktyce oznacza to zakwestionowanie wieloletniej linii orzeczniczej, która pozwalała przedsiębiorstwom energetycznym, gazowym, wodociągowym czy telekomunikacyjnym skutecznie bronić się przed roszczeniami właścicieli nieruchomości zarzutem zasiedzenia.
Trybunał wskazał, że taka interpretacja naruszała konstytucyjną ochronę prawa własności oraz zasadę zaufania obywatela do państwa i prawa, co jest w pełni zasadnym
Jak wyrok wpływa na praktykę sądów? Korzystna zmiana praktyki sądów w sprawach służebności przesyłu
Choć od wydania wyroku minęło stosunkowo niewiele czasu, już obecnie można zaobserwować zmianę podejścia sądów do spraw dotyczących infrastruktury przesyłowej.
Oczywiście kluczowe będą orzeczenia Sądów w przedmiocie wniosków o wznowienie postępowań, w związku z wydanym wyrokiem TK. Nasza Kancelaria również oczekuje na rozstrzygnięcie takich wniosków w sprawach naszych klientów.
Jednakże wskazane spojrzenie na sprawę jest wykorzystywane w już toczących się sprawach w przedmiocie ustanowienia służebności przesyłu.
Warto przytoczyć chociażby postanowienie Sądu Okręgowego Warszawa-Praga w Warszawie z dnia 11 lutego 2026 r., sygn. akt IV Ca 1322/25, które to orzeczenie kontynuuje i potwierdza przyjęte przez Trybunał Konstytucyjny twierdzenia dotyczące braku możliwości stosowania służebności gruntowej odpowiadającej służebności przesyłu.
Wskazany Sąd stwierdził, że stwierdzenie nabycie służebności gruntowej odpowiadającej treścią służebności przesyłu lub zasiedzenia takiej służebności, nie może zostać zaakceptowane, albowiem prowadzi do rezultatu sprzecznego ze standardami konstytucyjnej ochrony prawa własności.
W ocenie Sądu ochrona konstytucyjnego prawa własności wyklucza możliwości stworzenia, i to bez wyraźnej podstawy ustawowej, nowego ograniczonego prawa rzeczowego, z czym mamy do czynienia w przypadku służebności gruntowej odpowiadającej służebności przesyłu.
Dodatkowo Sąd odwołał się do nieproporcjonalnego naruszenia prawa własności (naruszenia zasady konstytucyjnej w tym zakresie), wskazując, iż: „W rozpatrywanym przypadku ingerencja w prawo własności ma charakter szczególnie intensywny – prowadzi do trwałego obciążenia nieruchomości, powstającego z mocy prawa, niezależnie od woli właściciela, i co do zasady bez zapewnienia mu ekwiwalentu. (…) Okoliczność ta wskazuje, że wcześniejszy stan prawny nie zawierał instrumentów prawnych w sposób jednoznaczny i wystarczający regulujących tę materię, co wyklucza przyjęcie, iż tak doniosła ingerencja w prawo własności mogła zostać ukształtowana wyłącznie w drodze wykładni istniejących przepisów.”
Jednocześnie Sąd podkreślił, że taka wykładnia przepisów pozostaje w sprzeczności z zasadą ochrony zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa, wywodzoną z art. 2 Konstytucji RP.
Ostatecznie Sąd zauważył, iż art. 64 ust. 3 Konstytucji RP zakazuje naruszania istoty prawa własności, a powołana wykładania przepisów może do tego właśnie prowadzić.
Podsumowując, Sąd wskazał, że powoływane przepisy (stanowiące dotychczas podstawę orzekania służebności gruntowej odpowiadającej służebności przesyłu): „nie mogły stanowić podstawy do nabycia przez przedsiębiorcę przesyłowego, w drodze zasiedzenia, służebności gruntowej odpowiadającej treścią służebności przesyłu, a skoro nie było w tym okresie możliwe nabycie takiego prawa, to wykluczony był również bieg zasiedzenia takiego prawa”.
Dalsze skutki orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego a korzystne rozstrzygnięcia sądów w sprawach służebności przesyłu
W naszej ocenie, tym samym sądy coraz częściej będą:
- odmawiać uwzględnienia zarzutu zasiedzenia służebności gruntowej odpowiadającej służebności przesyłu- do której to praktyki odnosi się wspominany powyżej wyrok Trybunału Konstytucyjnego,
- wznawiać postępowania zakończone prawomocnie, w których zastosowanie będzie miało orzeczenie TK z 2 grudnia 2025 r. – w przypadku skierowania przez właścicieli nieruchomości wniosku o wznowienie postępowania w ustawowym terminie 3-miesięcy.
W praktyce właściciele nieruchomości zyskują obecnie znacznie silniejszą pozycję prawną w stosunku do przedsiębiorstw przesyłowych i to nie tylko w ramach prowadzonych postępowań sądowych, ale także w toku rozmów polubownych.
Kogo może dotyczyć wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 2 grudnia 2025 r. (P 10/16)?
Wyrok Trybunału Konstytucyjnego może mieć znaczenie dla właścicieli nieruchomości, przez które przebiegają lub są na nich posadowione:
- linie energetyczne,
- słupy energetyczne,
- stacje trafo, skrzynki energetyczne,
- gazociągi,
- wodociągi,
- sieci kanalizacyjne,
- sieci ciepłownicze,
- infrastruktura telekomunikacyjna.
W wielu przypadkach urządzenia zostały posadowione kilkadziesiąt lat temu bez zawarcia umowy z właścicielem nieruchomości i bez wypłaty jakiegokolwiek wynagrodzenia. Właścicielom należy się ekwiwalent za posadowienie tej infrastruktury przez podmioty trzecie.
Jakich roszczeń można dochodzić od przedsiębiorstwa przesyłowego?
Po wyroku TK właściciele nieruchomości coraz częściej występują do przedsiębiorstw przesyłowych z następującymi roszczeniami:
A. Wynagrodzenie za ustanowienie służebności przesyłu
Przedsiębiorstwo przesyłowe może zostać zobowiązane do zapłaty jednorazowego lub okresowego wynagrodzenia za dalsze korzystanie z nieruchomości. Wskazana kwota obejmuje również szkodę spowodowaną obniżeniem wartości nieruchomości oraz ograniczeniem możliwości zabudowy w związku z posadowieniem infrastruktury przedsiębiorstwa przesyłowego.
Szczegółowo piszemy o tym temacie w naszym artykule: „Ustanowienie służebności przesyłu – jak uzyskać pieniądze za linie przesyłowe na swojej działce„.
B. Wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z nieruchomości w przypadku służebności przesyłu
Właściciel może także dochodzić rekompensaty za wieloletnie korzystanie z gruntu bez podstawy prawnej (6 lat wstecz, licząc od początku roku kalendarzowego, tym samym w 2026 roku możemy dochodzić roszczeń liczonych od początku 2020 roku).
Szczegółowo piszemy o tym temacie w naszym artykule: „Odszkodowanie za bezumowne korzystanie z nieruchomości a słupy i linie energetyczne„.
Dlaczego warto działać już teraz? Korzystne rozstrzygnięcia sądów w sprawach służebności przesyłu
Przedsiębiorstwa przesyłowe nadal aktywnie bronią się przed roszczeniami właścicieli nieruchomości, jednakże powołane orzeczenia będą stanowiły punkt odniesienia dla innych sądów powszechnych.
Tym samym przed skierowaniem roszczeń do przedsiębiorstwa przesyłowego, kluczowe znaczenie ma odpowiednie przygotowanie materiału dowodowego, analiza dokumentacji technicznej oraz prawnej oraz prawidłowe ustalenie zakresu roszczeń.
W wielu sprawach możliwe jest uzyskanie znaczącego wynagrodzenia jeszcze na etapie negocjacji lub mediacji.
Bezpłatna analiza sprawy o ustanowienie służebności przesyłu – sprawdź, czy przysługuje Ci wynagrodzenie – usługa Kancelarii CST
Nasza kancelaria specjalizuje się w sprawach dotyczących prawa budowlanego w szczególności:
- służebności przesyłu,
- wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z nieruchomości,
- sporów z przedsiębiorstwami energetycznymi oraz innymi przedsiębiorstwami przesyłowymi.
Oferujemy bezpłatną wstępną analizę sprawy, a następnie pełną reprezentację na etapie przedsądowym oraz sądowym. Prowadzimy korespondencję z przedsiębiorstwem przesyłowym, reprezentujemy klientów w toku negocjacji oraz postępowania sądowego.
Sprawdzimy:
- czy przedsiębiorstwo posiada tytuł prawny do korzystania z nieruchomości oraz jakie są podstawy posadowienia infrastruktury na nieruchomości,
- czy możliwe jest dochodzenie wynagrodzenia z tytułu bezumownego korzystania oraz ustanowienia służebności przesyłu,
- jaka może być orientacyjna wartość roszczeń.
Wyrok TK z 2 grudnia 2025 r. otworzył właścicielom nieruchomości realną możliwość skutecznego dochodzenia swoich praw. Warto wykorzystać tę zmianę orzecznictwa i zweryfikować swoją sytuację prawną- zapraszamy do kontaktu z naszą kancelarią!
