Unieważnienie kredytu indeksowanego do EUR z BRE Bank S.A. (obecnie mBank S.A.) - Kancelaria CST

Unieważnienie kredytu indeksowanego do EUR z BRE Bank S.A. (obecnie mBank S.A.)

Kredyty indeksowane do euro a kredyty frankowe

Kredyty hipoteczne indeksowane do euro, oferowane przez BRE Bank S.A., którego następcą prawnym jest obecnie mBank S.A., mogą podlegać podobnej ocenie prawnej jak kredyty indeksowane do franka szwajcarskiego. O możliwości podważenia konkretnej umowy decyduje przede wszystkim treść zastosowanego wzorca umownego, sposób poinformowania kredytobiorcy o ryzyku walutowym oraz status kredytobiorcy jako konsumenta.

W szczególności analizie podlegają postanowienia, które odsyłają do kursów kupna i sprzedaży EUR ustalanych w tabeli kursowej banku. Jeżeli umowa nie określa obiektywnych i weryfikowalnych zasad ustalania tych kursów, bank może uzyskać faktyczną możliwość jednostronnego kształtowania wysokości salda zadłużenia oraz rat kredytu. Taki mechanizm jest uznawany w orzecznictwie za nietransparentny, ponieważ uzależnia wysokość świadczeń stron od decyzji przedsiębiorcy.

Podstawą prawną oceny takich postanowień jest przede wszystkim art. 385¹ Kodeksu cywilnego. Zgodnie z tym przepisem postanowienie umowy zawartej z konsumentem, które nie zostało z nim indywidualnie uzgodnione i kształtuje jego prawa oraz obowiązki sprzecznie z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy, nie wiąże konsumenta.

Mechanizm indeksacji stosowany w umowach kredytowych EURO BRE Banku

W analizowanych wzorcach umownych (kredytów EURO) kredyt był wypłacany w złotych polskich, natomiast jego saldo było przeliczane na euro. Następnie raty wyrażone w walucie indeksacji były przeliczane na złote według kursu sprzedaży EUR z tabeli kursowej banku.

W rezultacie wysokość zobowiązania kredytobiorcy zależała od dwóch operacji:

  • przeliczenia kwoty wypłaconego kredytu z PLN na EUR według kursu kupna banku;
  • przeliczenia raty z EUR na PLN według kursu sprzedaży banku.

Jeżeli umowa nie wskazywała, w jaki sposób bank tworzy tabelę kursową, kredytobiorca nie mógł na podstawie samej umowy ustalić wysokości swojego zadłużenia ani przewidzieć wysokości przyszłych rat kapitałowo – odsetkowych. Zastrzeżenie, że przeliczenie nastąpi według kursu z „tabeli kursowej BRE Banku S.A.”, nie jest bowiem wystarczające.

Warto pamiętać, że w orzecznictwie wskazuje się, że nie jest decydujące to, czy bank faktycznie stosował kursy zbliżone do kursów rynkowych. Ocena abuzywności dotyczy treści umowy według stanu na dzień jej zawarcia i nie odnoszą się do sposobu wykonywania umowy. Dlatego też dla oceny ważności umowy kredytowej EURO bez znaczenia jest fakt, iż występowały tutaj mniejsze różnice kursowe aniżeli przy kredytach powiązanych z walutą franka szwajcarskiego.

Wzorzec z 2009 r. – „mPlan” waloryzowany kursem EUR

Najstarszym z przedstawionych wzorców jest umowa o kredyt hipoteczny dla osób fizycznych „mPlan” waloryzowany kursem EUR z 2009 r.

W tym wzorcu zakwestionowaniu mogą podlegać w szczególności następujące postanowienia:

„Waluta waloryzacji Kredytu: EUR. Kwota kredytu wyrażona w walucie waloryzacji na koniec dnia […] według kursu kupna waluty z tabeli kursowej BRE Banku SA wynosi […] EUR. Kwota niniejsza ma charakter informacyjny i nie stanowi zobowiązania Banku. Wartość kredytu wyrażona w walucie obcej w dniu uruchomienia kredytu może być różna od podanej w niniejszym punkcie” – § 1 ust. 3–3A Umowy.

„Kwota uruchamianego Kredytu/transzy Kredytu wyrażona w walucie waloryzacji jest określona na podstawie kursu kupna walut EUR z tabeli kursowej BRE Banku SA z dnia i godziny uruchomienia Kredytu/transzy Kredytu” – § 7 ust. 1 Umowy.

Dodatkowo wzorzec przewidywał, iż: „Raty kapitałowo–odsetkowe oraz raty odsetkowe spłacane są w złotych po uprzednim ich przeliczeniu wg kursu sprzedaży EUR z tabeli kursowej BRE Banku S.A. obowiązującego na dzień spłaty z godziny 14:50” – § 10 ust. 5 Umowy.

Pierwsze dwa postanowienia wskazują, że saldo kredytu w EUR było ustalane według kursu kupna z tabeli banku, natomiast trzecie przewidywało zastosowanie kursu sprzedaży przy spłacie rat. Powszechnie przyjmuje się, że tego typu postanowienia umowne stanowią klauzule abuzywne, a ich usunięcie z umowy winno prowadzić do nieważności umowy w całości.

Wzorzec z 2010 r. – „MULTIPLAN” waloryzowany kursem EUR

Kolejnym wzorcem jest umowa o kredyt hipoteczny dla osób fizycznych „MULTIPLAN” waloryzowany kursem EUR z 2010 r.

Wzorzec ten zawierał między innymi postanowienie:

„Waluta waloryzacji Kredytu: EUR. Kwota kredytu wyrażona w walucie waloryzacji na koniec dnia […] według kursu kupna waluty z tabeli kursowej BRE Banku SA wynosi […] EUR. Kwota niniejsza ma charakter informacyjny i nie stanowi zobowiązania Banku. Wartość kredytu wyrażona w walucie obcej w dniu uruchomienia kredytu może być różna od podanej w niniejszym punkcie” – § 1 ust. 3–3A Umowy.

Wysokość rat określano natomiast w następujący sposób:

„Raty kapitałowo–odsetkowe oraz raty odsetkowe spłacane są w złotych po uprzednim ich przeliczeniu wg kursu sprzedaży EUR z tabeli kursowej BRE Banku S.A. obowiązującego na dzień spłaty z godziny 14:50” – § 10 ust. 4 Umowy.

W tym przypadku mechanizm indeksacji obejmował zarówno ustalenie salda zadłużenia według kursu kupna, jak i przeliczenie rat według kursu sprzedaży. Różnica pomiędzy kursem kupna i sprzedaży mogła dodatkowo tworzyć spread walutowy, stanowiący ekonomiczny koszt ponoszony przez kredytobiorcę.

Wzorzec z 2010 r. – „mPlan” waloryzowany kursem EUR

Drugim wzorcem z 2010 r. jest umowa o kredyt hipoteczny dla osób fizycznych „mPlan” waloryzowany kursem EUR.

Przewidziane w nim postanowienia obejmowały:

„Waluta waloryzacji Kredytu: EUR. Kwota kredytu wyrażona w walucie waloryzacji na koniec dnia […] według kursu kupna waluty z tabeli kursowej BRE Banku SA wynosi […] EUR. Kwota niniejsza ma charakter informacyjny i nie stanowi zobowiązania Banku. Wartość kredytu wyrażona w walucie obcej w dniu uruchomienia kredytu może być różna od podanej w niniejszym punkcie” – § 1 ust. 3–3A Umowy.

Ponadto:

„Kwota uruchamianego kredytu/transzy Kredytu wyrażonego w walucie jest określana na podstawie kursu kupna waluty EUR z tabeli kursowej BRE Banku S.A. z dnia i godziny uruchomienia Kredytu/transzy Kredytu” – § 8 ust. 1 Umowy.

oraz:

„Raty kapitałowo–odsetkowe oraz raty odsetkowe spłacane są w złotych po uprzednim ich przeliczeniu wg kursu sprzedaży EUR z tabeli kursowej BRE Banku S.A. obowiązującego na dzień spłaty z godziny 14:50” – § 12 ust. 5 Umowy.

Wzorzec ten powtarza więc podstawowy schemat spotykany w kredytach frankowych: kurs kupna banku służył do ustalenia zadłużenia w walucie indeksacji, a kurs sprzedaży – do ustalenia wysokości raty płatnej w złotych. Tego rodzaju postanowienia mogą być oceniane łącznie jako jeden mechanizm indeksacji, ponieważ element przeliczenia wypłaty i element przeliczenia raty wzajemnie się uzupełniają. Eliminacja tych postanowień powinna prowadzić do nieważności umowy kredytowej EURO w całości.

Wzorce z 2011 r. – „mPlan” i „MULTIPLAN” – kredyty EURO zawierane z BRE Bank S.A. (obecnie mBank S.A.)

W 2011 r. stosowano co najmniej dwa wskazane wzorce: „mPlan” waloryzowany kursem EUR oraz „MULTIPLAN” waloryzowany kursem EUR.

Wzorzec „mPlan” przewidywał postanowienia dotyczące:

  • określenia waluty waloryzacji jako EUR;
  • ustalenia kwoty kredytu w EUR według kursu kupna z tabeli kursowej BRE Banku;
  • przeliczenia uruchamianej kwoty lub transzy według kursu kupna EUR;
  • przeliczenia rat według kursu sprzedaży EUR z godziny 14:50.

Wzorzec „MULTIPLAN” z 2011 r. zawierał natomiast analogiczne postanowienie dotyczące salda kredytu oraz postanowienie o spłacie rat według kursu sprzedaży waluty z tabeli kursowej banku.

W odniesieniu do wzorców z 2011 r. znaczenie ma również wejście w życie tak zwanej ustawy antyspreadowej z 29 lipca 2011 r. Ustawa ta wprowadziła między innymi obowiązek wskazywania w umowie szczegółowych zasad ustalania kursu wymiany oraz umożliwiła kredytobiorcom spłatę rat bezpośrednio w walucie indeksacji.

Samo wejście w życie ustawy antyspreadowej nie usuwa jednak automatycznie wadliwości postanowień zawartych w umowie wcześniejszej ani nie powoduje, że wcześniejsza klauzula staje się jednoznaczna. Trybunał Sprawiedliwości wskazał, że późniejsze przepisy krajowe nie mogą osłabiać ochrony przyznanej konsumentowi na podstawie dyrektywy 93/13/EWG.

Wzorzec z 2013 r. – umowa hipoteczna waloryzowana kursem EUR

Ostatnim z omawianych wzorców jest umowa o kredyt hipoteczny dla osób fizycznych waloryzowany kursem EUR z 2013 r.

Wzorzec ten przewidywał:

„Waluta waloryzacji Kredytu: EUR. Kwota kredytu wyrażona w walucie waloryzacji na koniec dnia […] obliczona według kursu kupna tej waluty określonego w tabeli kursowej BRE Banku SA wynosi […] EUR. Podana wysokość kwoty Kredytu wyrażona w walucie waloryzacji ma charakter informacyjny i nie stanowi zobowiązania Banku do uruchomienia Kredytu w tej wysokości. Oznacza to, że wartość Kredytu wyrażona w walucie waloryzacji w dniu uruchomienia Kredytu może być różna od podanej w niniejszym punkcie” – § 1 ust. 3–3A Umowy.

W tym wzorcu szczególne znaczenie ma postanowienie dotyczące ustalenia salda kredytu. Kwota w EUR miała charakter wyłącznie informacyjny, natomiast ostateczna wartość zadłużenia miała zostać ustalona w dniu uruchomienia kredytu według kursu kupna obowiązującego w tabeli banku.

Takie uregulowanie może prowadzić do sytuacji, w której kredytobiorca w chwili zawarcia umowy nie zna ostatecznej kwoty swojego zadłużenia w walucie indeksacji. Jeżeli jednocześnie umowa nie określa metody ustalania kursu kupna EUR, kredytobiorca nie ma możliwości samodzielnego zweryfikowania wysokości zadłużenia.

Dlaczego klauzule znajdujące się w kredytach EURO mogą być uznane za niedozwolone?

W analizowanych wzorcach można wyróżnić trzy zasadnicze problemy.

Po pierwsze, kurs EUR był ustalany na podstawie tabeli kursowej banku, bez wskazania pełnej i weryfikowalnej metodologii. Oznacza to, że bank mógł jednostronnie wpływać na wysokość salda kredytu oraz rat.

Po drugie, klauzule nie musiały przedstawiać w sposób przejrzysty ekonomicznych skutków indeksacji. Samo wskazanie, że kredyt jest waloryzowany do EUR, nie musi oznaczać prawidłowego poinformowania o ryzyku kursowym. Konsument powinien otrzymać informacje umożliwiające ocenę potencjalnie istotnych skutków ekonomicznych umowy w całym okresie jej obowiązywania.

Po trzecie, postanowienia te były zazwyczaj elementem wzorca przygotowanego przez bank. Zgodnie z art. 385¹ § 3 Kodeksu cywilnego postanowienia przejęte z wzorca przedstawionego konsumentowi co do zasady nie są uzgodnione indywidualnie, a ciężar wykazania indywidualnego uzgodnienia spoczywa na przedsiębiorcy.

Wątpliwości może również budzić postanowienie, zgodnie z którym kwota kredytu w EUR ma charakter „informacyjny”. Jeżeli ostateczna wartość zadłużenia zależy od kursu, który zostanie ustalony dopiero przez bank w dniu uruchomienia kredytu, kredytobiorca może nie znać w chwili zawarcia umowy podstawowego ekonomicznego parametru zobowiązania.

Skutek abuzywności – bezskuteczność albo nieważność całej umowy kredytowej EURO

Zgodnie z art. 385¹ § 2 Kodeksu cywilnego, co do zasady, po wyeliminowaniu niedozwolonego postanowienia strony powinny pozostać związane umową w pozostałym zakresie. Nie oznacza to jednak, że każda umowa kredytu indeksowanego może automatycznie obowiązywać po usunięciu klauzul przeliczeniowych.

Jeżeli usunięcie klauzul dotyczących kursu EUR powoduje brak możliwości ustalenia salda kredytu albo wysokości rat, a jednocześnie prowadzi do usunięcia całego ryzyka walutowego, utrzymanie umowy może okazać się niemożliwe. W takim przypadku sąd może stwierdzić, że umowa nie wiąże stron w całości.

Sąd Najwyższy wskazuje, że klauzule indeksacyjne dotyczące głównych świadczeń stron mogą być badane pod kątem abuzywności, jeżeli nie zostały sformułowane jednoznacznie. Jeżeli wyeliminowanie mechanizmu indeksacji zmieniałoby istotę i charakter umowy, może to przemawiać za jej nieważnością.

Nie można przy tym automatycznie zastępować kursu bankowego średnim kursem NBP. W aktualnym orzecznictwie podkreśla się, że w razie uznania klauzuli określającej kurs waluty za niedozwoloną nie ma podstaw do wprowadzenia w jej miejsce innego kursu wynikającego z przepisów prawa lub zwyczaju, jeżeli prowadziłoby to do uzupełnienia umowy przez sąd.

Podobne stanowisko przyjął Trybunał Sprawiedliwości w wyroku z 29 kwietnia 2021 r. w sprawie C-19/20, wskazując, że sąd krajowy nie może zmieniać treści nieuczciwego warunku, jeżeli usunięcie jego elementu zmieniałoby istotę całej klauzuli.

Roszczenia kredytobiorcy w przypadku kredytu EURO

W przypadku stwierdzenia nieważności umowy kredytobiorca może dochodzić zwrotu świadczeń spełnionych na rzecz banku, w szczególności:

  • rat kapitałowo-odsetkowych;
  • prowizji;
  • opłat;
  • składek ubezpieczeniowych, jeżeli były elementem nieważnej umowy;
  • innych świadczeń pobranych na podstawie umowy.

W orzecznictwie przyjmuje się, że w przypadku trwałej bezskuteczności umowy kredytowej po obu stronach mogą powstać odrębne roszczenia o zwrot spełnionych świadczeń. Sąd Najwyższy wskazuje również, że w takiej sytuacji bankowi co do zasady nie przysługuje dodatkowe wynagrodzenie za korzystanie z kapitału za okres przed opóźnieniem w zwrocie świadczenia.

W praktyce przed wniesieniem pozwu konieczne jest ustalenie wysokości wszystkich wpłat dokonanych przez kredytobiorcę oraz kwoty wypłaconej przez bank. Należy również przeanalizować, czy roszczenie obejmuje całość dokonanych spłat, czy też określony okres, a także czy kredytobiorca nadal wykonuje umowę.

Czy podpisanie aneksu zamyka drogę do podważenia umowy?

Samo podpisanie aneksu umożliwiającego spłatę kredytu bezpośrednio w EUR nie musi automatycznie zamykać drogi do kwestionowania pierwotnych postanowień umowy. Znaczenie ma treść aneksu, moment jego zawarcia oraz to, czy kredytobiorca był świadomy abuzywności pierwotnych klauzul i skutków zrzeczenia się ochrony.

Trybunał Sprawiedliwości wskazał, że konsument może świadomie i dobrowolnie zrezygnować z powoływania się na nieuczciwy charakter postanowienia, jednak taka rezygnacja musi być rzeczywiście świadoma i oparta na odpowiednich informacjach.

W praktyce nie występowały aneksy, w których kredytobiorcy świadomie zrzekali się przysługującej im na mocy przepisów prawa ochrony.

Jak zweryfikować umowę kredytu EURO z BRE Bankiem (mBank)?

W pierwszej kolejności należy zgromadzić pełną dokumentację kredytową, w szczególności:

  • umowę kredytu;
  • wszystkie regulaminy i załączniki;
  • aneksy;
  • oświadczenia dotyczące ryzyka walutowego;
  • zaświadczenie banku o historii wypłat i spłat

Następnie należy ustalić, czy umowa była negocjowana (jej poszczególne zapisy) oraz czy kredyt został zaciągnięty w związku z działalnością gospodarczą lub zawodową. Ochrona wynikająca z art. 385¹ Kodeksu cywilnego dotyczy przede wszystkim osoby fizycznej działającej jako konsument. Istotne są oczywiście również okoliczności zawarcia umowy, sposób przedstawienia oferty oraz zakres informacji o ryzyku kursowym.

Podsumowanie – pomoc prawna dla eurowiczów. Unieważnienie kredytu EURO mBank

Umowy kredytów indeksowanych do EUR zawierane przez BRE Bank S.A., obecnie mBank S.A., mogą zawierać postanowienia analogiczne do klauzul kwestionowanych w sprawach kredytów frankowych. Szczególne znaczenie mają odwołania do kursów kupna i sprzedaży EUR z tabeli kursowej banku, jeżeli umowa nie określała obiektywnych zasad ustalania tych kursów.

W przypadku konsumentów takie klauzule mogą zostać uznane za niedozwolone postanowienia umowne, a ich wyeliminowanie może prowadzić do stwierdzenia jej nieważności. Ostateczna ocena wymaga analizy pełnej dokumentacji. Zapraszamy do kontaktu celem dokonania analizy umowy kredytowej. Analiza jest bezpłatna i ma charakter niewiążący.