Zasiedzenie służebności przesyłu - po ilu latach następuje? - Kancelaria CST
Zasiedzenie służebności przesyłu po ilu latach następuje

Zasiedzenie służebności przesyłu – po ilu latach następuje?

Często zdarza się, że na działce od kilkudziesięciu lat stoi słup energetyczny, na który nikt tak naprawdę nie zwraca uwagi. Właściciel nagle chce wybudować coś na swojej nieruchomości, sprzedać ją lub podzielić między dzieci, po czym odkrywa, że przez działkę przebiega nieregulowana prawnie linia energetyczna.Właściciel, przekonany o swoich prawach do nieruchomości, kontaktuje się z operatorem sieci i żąda przeniesienia urządzeń. W odpowiedzi otrzymuje jednak pismo, w którym przedsiębiorstwo informuje, że nabyło prawo do korzystania z gruntu w drodze zasiedzenia służebności przesyłu.To, czy takie twierdzenie jest uzasadnione, zależy od tego, jak długo biegł termin zasiedzenia, kto był właścicielem gruntu w chwili rozpoczęcia jego biegu oraz czy wystąpiły okoliczności, które doprowadziły do jego przerwania.W ostatnich latach zasady te uległy zmianom w związku z orzeczeniami Sądu Najwyższego oraz wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z grudnia 2025 r.Ile lat potrzeba do zasiedzenia służebności przesyłu? Kiedy rozpoczyna się bieg terminu zasiedzenia i jakie okoliczności mogą go przerwać?

Zasiedzenie służebności przesyłu po 20 lub 30 latach

Przedsiębiorstwo przesyłowe może nabyć służebność przesyłu w drodze zasiedzenia po upływie 20 lat, jeżeli działało w dobrej wierze, lub 30 lat, jeżeli działało w złej wierze. O tym, który termin ma zastosowanie, decydują okoliczności istniejące w chwili objęcia gruntu w posiadanie przez przedsiębiorstwo.Podstawę prawną stanowi art. 292 Kodeksu cywilnego w związku z art. 172 k.c. Przepisy te stosuje się odpowiednio do służebności przesyłu na podstawie art. 305⁴ k.c.

20 lat przy dobrej wierze

Przyjmujemy, że 20 lat wystarczy tylko przedsiębiorcy, który ma tytuł z daty budowy, np. decyzję wywłaszczeniową albo umowę, która później okazała się nieważna. Dobra wiara oznacza błędne, ale usprawiedliwione przekonanie przedsiębiorcy, że ma prawo korzystać z gruntu. Dobrą wiarę ocenia się na dzień objęcia gruntu w posiadanie, a późniejsza wiedza o braku tytułu jej nie niweczy.

30 lat przy złej wierze

W pierwszej kolejności należy wziąć pod uwagę 30-letni termin zasiedzenia. Zła wiara występuje wówczas, gdy przedsiębiorstwo przesyłowe wiedziało lub mogło z łatwością ustalić, przy zachowaniu należytej staranności, że nie przysługuje mu prawo do zainstalowania urządzeń infrastruktury przesyłowej na danym gruncie. Taka sytuacja występuje najczęściej, ponieważ przedsiębiorstwo musiałoby przedstawić dowody potwierdzające, że posiadało konkretny tytuł prawny uprawniający je do zainstalowania urządzeń na nieruchomości (który z jakiegoś powodu okazał się być nieskuteczny lub nieważny). Może to być trudne, ponieważ wiele dokumentów pochodzących z lat 60., 70. i 80. nie zachowało się do dziś.

Trzy warunki, bez których termin w ogóle nie biegnie

Podkreślamy, że sam upływ 20 lub 30 lat nie wystarcza, bo zasiedzenie służebności przesyłu wymaga spełnienia łącznie trzech warunków.

Warunki zasiedzenia:

  • posiadania służebności, czyli faktycznego korzystania z gruntu w zakresie odpowiadającym służebności (sama własność urządzenia i przepływ prądu czy gazu to za mało),
  • trwałego i widocznego urządzenia, które jest wynikiem działania człowieka (słup, linia napowietrzna, stacja transformatorowa, widoczne elementy gazociągu),
  • nieprzerwanego upływu 20 albo 30 lat.

Czy przedsiębiorstwo przesyłowe może zasiedzieć służebność przesyłu, jeżeli płaciło mi za korzystanie z urządzeń?

Nie zawsze. Dokonywanie płatności na rzecz właściciela gruntu oraz zawieranie z nim porozumień może świadczyć o uznaniu jego praw i prowadzić do przerwania biegu terminu zasiedzenia, jednak skutek zależy od treści i okoliczności konkretnej czynności. Sama płatność lub uzgodnienie techniczne nie zawsze oznacza uznanie prawa właściciela. Na konieczność takiej oceny wskazuje Sąd Najwyższy w sprawa o sygn. akt I CSK 2395/24.

Od kiedy rozpoczyna się bieg terminu zasiedzenia służebności przesyłu?

Termin zasiedzenia rozpoczyna bieg w dniu objęcia gruntu w posiadanie. Zazwyczaj następuje to z chwilą zakończenia budowy i uruchomienia urządzeń. Jest to zatem znacznie późniejsza data niż data opracowania projektu czy wydania decyzji dotyczącej lokalizacji inwestycji. W praktyce różnica może wynosić nawet kilka lat.

Przedsiębiorstwo przesyłowe może również doliczyć okres posiadania swoich poprzedników prawnych (art. 176 Kodeksu cywilnego). Może to dotyczyć wszelkich przekształceń przedsiębiorstw energetycznych, gazowniczych i wodociągowych. Konieczne jest jednak wykazanie, że rzeczywiście doszło do przeniesienia posiadania z jednego przedsiębiorstwa na drugie.

Ciężar dowodu spoczywa na przedsiębiorcy. Musi on wykazać datę wejścia na grunt, a przy dobrej wierze także tytuł z tamtej daty. Właściciel powinien natomiast zebrać dokumenty, które mogą ten obraz podważyć, czyli odpisy z księgi wieczystej, stare mapy geodezyjne, korespondencję z przedsiębiorcą i potwierdzenia jakichkolwiek wypłat.

Zasiedzenie służebności przesyłu a okres przed 3 sierpnia 2008 r.

Według nowszego stanowiska Sądu Najwyższego z 2023 r. i wyroku TK z 2025 r. czas sprzed 3 sierpnia 2008 r. nie powinien być wliczany do zasiedzenia.. Służebność przesyłu weszła do Kodeksu cywilnego z tą datą na mocy ustawy z 30 maja 2008 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny (art. 305¹–305⁴ k.c.), a wcześniej ustawa nie przewidywała takiej instytucji prawnej.

Konstrukcja „służebności gruntowej o treści odpowiadającej służebności przesyłu”

Do 2023 r. sądy powszechnie doliczały okres sprzed 2008 r. dzięki konstrukcji stworzonej przez Sąd Najwyższy. Uchwała z 17 stycznia 2003 r. (III CZP 79/02) dopuściła służebność gruntową, która funkcjonalnie odpowiadała późniejszej służebności przesyłu. Uchwała z 7 października 2008 r. (III CZP 89/08) poszła dalej i uznała, że taką służebność można było zasiedzieć jeszcze przed nowelizacją, a czas jej posiadania dolicza się do terminu zasiedzenia służebności przesyłu. Na tej podstawie sądy przez kilkanaście lat oddalały wnioski właścicieli o wynagrodzenie, uznając, że firma zasiedziała służebność np. w latach 80. lub 90.

Zwrot w orzecznictwie Sądu Najwyższego

Od 2023 r. w Sądzie Najwyższym funkcjonuje pogląd, zgodnie z którym przed 3 sierpnia 2008 r. zasiedzenie w ogóle nie biegło. W postanowieniu z 24 lutego 2023 r. (III CZP 108/22) Sąd Najwyższy uznał, że doliczanie posiadania sprzed tej daty narusza zakaz działania prawa wstecz. Rozbieżność miał usunąć skład siedmiu sędziów w sprawie III CZP 9/25. Do uchwały nie doszło, ponieważ przedsiębiorca przesyłowy cofnął skargę kasacyjną

Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 2 grudnia 2025 r. (P 10/16)

Trybunał Konstytucyjny uznał, że nabywanie w drodze zasiedzenia służebności gruntowej odpowiadającej treścią służebności przesyłu, w zakresie wskazanym w sentencji, jest niezgodne z Konstytucją. Skutki i znaczenie tego wyroku dla spraw dotyczących zasiedzenia są jednak przedmiotem rozbieżności interpretacyjnych w praktyce orzeczniczej.

Trybunał orzekł, że przepisy art. 292 w związku z art. 285 § 1 i 2 Kodeksu cywilnego, w zakresie, w jakim dopuszczają nabycie przez zasiedzenie służebności gruntowej odpowiadającej treścią służebności przesyłu, są niezgodne z art. 21 ust. 1, art. 64 ust. 2 i 3 w związku z art. 31 ust. 3 oraz art. 2 Konstytucji RP.

Do wyroku tego odwoływano się już w nowszych orzeczeniach Sądu Najwyższego, m.in. w sprawie II CSKP 905/23.

Chociaż wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie został opublikowany w Dzienniku Ustaw, to jego stosowanie przez Sądy jest możliwe biorąc pod uwagę podniesione przez Trybunał naruszenie konstytucji. Warto także wskazać, iżKomisja Kodyfikacyjna Prawa Cywilnego, odpowiadając na wystąpienie Rzecznika Praw Obywatelskich z 2 lutego 2026 r., wskazała, że rozstrzygnięcie to nie musi prowadzić do zmian legislacyjnych.

Oznacza to, że wynik konkretnej sprawy będzie zależał od składu orzekającego oraz argumentacji przedstawionej przez pełnomocnika procesowego.

Zasiedzenie służebności przesyłu – okres PRL i grunty Skarbu Państwa

Jeżeli nieruchomość stanowiła własność Skarbu Państwa, bieg terminu zasiedzenia nie mógł rozpocząć się przed 1 października 1990 r. Ponadto przed 1 lutego 1989 r. przedsiębiorstwa państwowe nie mogły nabywać praw rzeczowych w drodze zasiedzenia we własnym imieniu. Sam fakt, że linia energetyczna została wybudowana w latach 60. lub 70., nie oznacza zatem, że służebność przesyłu została nabyta przez zasiedzenie już w latach 90.

Do 1 lutego 1989 r. obowiązywała zasada jednolitej własności państwowej. Oznaczała ona, że przedsiębiorstwa państwowe zarządzały majątkiem w imieniu Skarbu Państwa, a tym samym nie mogły samodzielnie posiadać praw do służebności nabytej w drodze zasiedzenia. Rzeczywistym posiadaczem był Skarb Państwa.

Przedsiębiorstwo przesyłowe, chcąc doliczyć ten okres do terminu zasiedzenia, musi wykazać, że posiadanie zostało przekazane na jego rzecz lub na rzecz jego poprzednika prawnego.

Zasiedzenie służebności przesyłu, od kiedy płynie termin

Orzeczenie TK zmienia sposób wyliczenia okresu zasiedzenia. Obecnie powinniśmy je liczyć od dnia wejścia w życie instytucji służebności przesyłu.

Przerwanie biegu terminu zasiedzenia służebności przesyłu

Jeżeli przedsiębiorstwo przesyłowe uznaje prawa właściciela gruntu lub właściciel wszczyna postępowanie sądowe przeciwko przedsiębiorstwu, domagając się usunięcia urządzeń albo prawnego uregulowania prawa przedsiębiorstwa do korzystania z gruntu, może dojść do przerwania biegu terminu zasiedzenia. Zależy to jednak od rodzaju i treści czynności oraz od tego, czy jest ona skierowana na ochronę prawa właściciela lub uregulowanie korzystania z nieruchomości.

Jeżeli natomiast właściciel ogranicza się do dochodzenia wynagrodzenia za korzystanie z nieruchomości, bieg terminu zasiedzenia nie zostaje przerwany.

Po przerwaniu biegu zasiedzenia termin rozpoczyna bieg na nowo w pełnym wymiarze (art. 175 Kodeksu cywilnego w związku z art. 123 i 124 k.c.).

Bieg zasiedzenia przerywa:

  • czynność przedsiębiorcy stanowiąca uznanie prawa właściciela, np. zawarcie z właścicielem porozumienia i płacenie za wejście na grunt, jeżeli z treści i okoliczności wynika uznanie tego prawa,
  • powództwo o usunięcie urządzeń, przywrócenie stanu zgodnego z prawem lub zaniechanie naruszeń (powództwo negatoryjne),
  • wniosek właściciela o ustanowienie służebności przesyłu za wynagrodzeniem złożony w sądzie, jeżeli zmierza do uregulowania korzystania z nieruchomości.

Biegu zasiedzenia nie przerywa:

  • pozew wyłącznie o wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z nieruchomości,
  • jednorazowe zgody na usunięcie awarii, które co do zasady mają charakter czynności technicznych, a nie uznania prawa właściciela, chyba że z ich treści lub okoliczności wynika co innego,
  • pisma i wezwania wysyłane poza sądem, które co do zasady nie przerywają biegu zasiedzenia, chyba że okoliczności sprawy wskazują na inny charakter czynności.

Zasiedzenie służebności przesyłu i jego skutki dla właściciela działki

Mówiąc wprost, zasiedzenie służebności przesyłu odbiera właścicielowi pieniądze na przyszłość. Przedsiębiorca korzysta z pasa gruntu bezpłatnie i bez ograniczenia w czasie. Następuje to z mocy prawa w dniu upływu terminu, a postanowienie sądu jedynie to potwierdza. Właściciel traci wtedy roszczenie o ustanowienie służebności za wynagrodzeniem, jednakże zgodnie  z Uchwałą SN(7) z 3.04.2024 r., III CZP 103/22, OSNC 2025, nr 1, poz. 1.utrata własności rzeczy na skutek zasiedzenia nie powoduje wygaśnięcia roszczenia byłego właściciela o wynagrodzenie za korzystanie z rzeczy w okresie poprzedzającym upływ terminu zasiedzenia.”

Jeżeli zasiedzenie nie nastąpiło, właściciel może żądać ustanowienia służebności za jednorazowym wynagrodzeniem oraz wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z gruntu za okres wstecz. Roszczenie o wynagrodzenie powstaje i przedawnia się osobno za każdy dzień korzystania. W wyniku zmian wprowadzonych nowelizacją Kodeksu cywilnego z dnia 13 kwietnia 2018 r. (Dz.U. z 2018 r. poz. 1104) ogólny termin przedawnienia został wydłużony do 6 lat (art. 118 Kodeksu cywilnego). W przypadku roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej termin przedawnienia wynosi 3 lata.

Uwaga! Wciąż istnieje wiele starszych orzeczeń sądowych i interpretacji przepisów prawa, które wskazują 10-letni termin przedawnienia, ponieważ odnoszą się do stanu prawnego obowiązującego przed nowelizacją. Jeżeli właścicielem nieruchomości jest spółka z ograniczoną odpowiedzialnością (sp. z o.o.), termin przedawnienia wynosi 3 lata, co potwierdził Sąd Najwyższy w uchwale III CZP 44/10.

Wysokość wynagrodzenia ustala się na podstawie szerokości pasa eksploatacyjnego, rodzaju urządzeń przesyłowych, przeznaczenia gruntu określonego w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego (MPZP) oraz stopnia, w jakim infrastruktura ogranicza możliwość zagospodarowania nieruchomości.

Wysokość należnego wynagrodzenia ustala zazwyczaj sąd na podstawie opinii biegłego rzeczoznawcy majątkowego.