W wyroku z dnia 3 czerwca 2025 r., w sprawie sygn. akt II CSKP 1953/22 Sąd Najwyższy wypowiedział się w przedmiocie niedopuszczalności naliczania odsetek od prowizji. Wyrok ten może stanowić dodatkowy argument w sprawach dotyczących sankcji kredytu darmowego czy sporów bankowych dotyczących niedozwolonych postanowień umownych.
O czym orzekł Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 3 czerwca 2025 r., w sprawie sygn. akt II CSKP 1953/22?
W niniejszej sprawie Sąd Najwyższy rozpoznawał skargę kasacyjną konsumentów od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 28 września 2021 r. Jednym z zarzutów niniejszej skargi kasacyjnej było naruszenie art. 69 ust. 1 i 2 Prawa bankowego w zw. z art. 5 pkt 10 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim przez niewłaściwe zastosowanie, tj. dopuszczenie na podstawie wskazanego przepisu wyliczenia odsetek od kosztów kredytu, a nie tylko kwoty udzielonego kredytu, a tym samym przyjęcie warunków umownych wypaczających istotę przyjętego przez stronę zobowiązania.
Sąd Najwyższy uchylając zaskarżony wyrok wskazał na dwie kwestie istotne z punktu widzenia naliczania odsetek od prowizji.
Po pierwsze, Sąd Najwyższy wskazał że możliwość naliczana odsetek od prowizji (kredytowanych kosztów) może prowadzić do sprzeczności tego typu postanowień umownych z zasadami współżycia społecznego jako mających na celu obejście prawa, w tym w kontekście przewidzianych w przepisach prawa limitów odsetek maksymalnych.
Omawiana z kolei sprzeczność może mieć znaczenie w kontekście ważności zawartej umowy (na podstawie art. 58 Kodeksu cywilnego).
Po drugie, Sąd Najwyższy zanegował powszechną praktykę banków oraz parabanków i orzekł o niedopuszczalności naliczania odsetek od prowizji.
W treści uzasadnienia Sąd Najwyższy wskazał na stanowisko, że odsetki powinny być pobierane od kwoty udostępnionej kredytobiorcy, a nie zaś od kwoty stanowiącej sumę kwoty rzeczywiście udzielonej kredytobiorcy oraz kwoty przeznaczanej na skredytowanie prowizji oraz składki ubezpieczeniowej.
Sąd Najwyższy argumentując swoje stanowisko o niedopuszczalności naliczania odsetek od prowizji zwrócił uwagę na treść wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 21 kwietnia 2016 r., C-377/14, zgodnie z którym całkowita kwota kredytu i całkowity koszt kredytu ponoszony przez konsumenta są pojęciami odrębnymi i w związku z tym całkowita kwota kredytu nie może obejmować żadnych kwot należących do całkowitego kosztu kredytu ponoszonego przez konsumenta.
Jak bowiem wskazał Sąd Najwyższy istotne jest podkreślenie kwestii, że „wypłacona kwota” w rozumieniu art. 5 pkt 10 ustawy o kredycie konsumenckim jest kwotą od której mogą być pobierane odsetki. Wypłaconą z kolei kwotą jest kwota oddana do dyspozycji kredytobiorcy (w rozumieniu art. 69 ust. 1 Prawa bankowego), a kwota ta nie obejmuje środków na pokrycie prowizji od udzielonego kredytu oraz składek na ubezpieczenie.
W konsekwencji odsetki nie mogą być pobierane przez bank od innych opłat niż kwota kredytu, chociażby z uwagi na odmienny cel i funkcje tych opłat niż kredytu.
Niemniej w kontekście naliczania odsetek od prowizji (kredytowanych kosztów) należy mieć na uwadze, że w orzecznictwie szeroko prezentowane jest również odmiennego stanowisko.
Sankcja kredytu darmowego a możliwość naliczania odsetek od prowizji
Jako jedna z konsekwencji wyroku Sąd Najwyższy o niedopuszczalności naliczania odsetek od prowizji są możliwe zarzuty w kontekście sankcji kredytu darmowego. Sankcja ta (SKD) polega na tym, że naruszenie przez kredytodawcę/pożyczkodawcę któregoś z obowiązków informacyjnych wskazanych w ustawie o kredycie konsumenckim, uprawnia konsumenta do złożenia oświadczenia o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego.
Skutkiem z kolei sankcji kredytu darmowego jest obowiązek kredytobiorcy/pożyczkobiorcy do zwrotu wyłącznie udostępnionej mu kwoty kredytu (pożyczki), a więc bez odsetek i innych kosztów (prowizji czy składek ubezpieczeniowych) w terminie i w sposób ustalony w umowie.
Jednym z najczęstszych zarzutów pojawiających się w kontekście sankcji kredytu darmowego jest właśnie naliczanie odsetek od kredytowanych kosztów (prowizji czy składek ubezpieczeniowych).
Z pewnością wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 czerwca 2025 r., w sprawie sygn. akt II CSKP 1953/22, w tym jego uzasadnienie w kontekście tego jaka dokładnie kwota podlega oprocentowaniu może być wykorzystywany przez konsumentów w sporach dotyczących sankcji kredytu darmowego.
Warto pamiętać o tym, że w przedmiocie braku podstaw do naliczania odsetek od prowizji wypowiedział się także na korzyść konsumentów Rzecznik Finansowy, o czym pisaliśmy w artykule: „Stanowisko Rzecznika Finansowego w sprawie sankcji kredytu darmowego”.
RRSO a naliczanie odsetek od prowizji – sankcja kredytu darmowego
Omawiając kwestię naliczania odsetek od prowizji nie można pominąć zarzutów dotyczących naruszenia rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania (RRSO).
W wyroku z dnia 23 stycznia 2025 r. w sprawie C – 472/23 TSUE wypowiedział się w kontekście zawyżenia RRSO na skutek uznania, że postanowienie umowne uprawniające bank do naliczenia odsetek od kredytowanych kosztów jest abuzywne, jako niestanowiącego naruszenia obowiązku informacyjnego.
Niemniej istotniejsza jest kwestia nie zawyżenia a zaniżenia RRSO. Banki naliczając bowiem odsetki od prowizji czy składki ubezpieczeniowych do wyliczenia RRSO jako kwotę wypłaty przyjmują bowiem – błędnie – całkowitą kwotę kredytu powiększoną o kredytowane koszty.
Powyższy zabieg prowadzi do sztucznego zaniżenia RRSO i tym samym przedstawienia oferty kredytu czy pożyczki jako tańszej i tym samym korzystniejszej.
Jest to bardzo częsty zabieg stosowany przez bank i jako taki powinien skutkować sankcją kredytu darmowego, o czym wypowiadał się już TSUE chociażby w wyrokach z dnia 21 kwietnia 2016 r. w sprawie C 377/14 oraz z dnia 21 marca 2024 r. w sprawie C – 714/22.
Wsparcie prawne w sporach bankowych, w tym sprawach sankcji kredytu darmowego
Kancelaria świadczy kompleksowe usługi prawne w sporach z bankami, w tym w sporach których przedmiotem jest sankcja kredytu darmowego. Zapraszamy do kontaktu z Kancelarią celem przeprowadzenia niewiążącej i bezpłatnej analizy umowy zawartej z bankiem lub parabankiem.
