8 lipca 2026 roku Sąd Najwyższy wydał kolejny bardzo istotny wyrok (sygn. II CSKP 89/26) w sprawie o zastosowaniu z sankcji kredytu darmowego. Podkreślił znaczenie całkowitej kwoty kredytu i potępił kredytowanie prowizji. Faktem jest, że odsetek od kredytowanej prowizji od lat budzą wątpliwości wśród kredytobiorców i prawników zajmujących się sankcją kredytu darmowego. Banki doliczały prowizję do kwoty kredytu, a następnie naliczały odsetki od całej powiększonej sumy, mimo że część tych środków nigdy nie trafiła do dyspozycji konsumenta.
Na czym polega mechanizm odsetek od kredytowanej prowizji?
Prowizja kredytowana to opłata za udzielenie kredytu, która nie była pobierana jednorazowo z góry, lecz doliczana do kwoty kredytu i spłacana w ratach razem z kapitałem. Rozwiązanie to bywało przedstawiane konsumentowi jako wygodne, bo nie wymagało jednorazowego wydatku w dniu podpisania umowy. Problem pojawiał się wtedy, gdy bank naliczał odsetki od pełnej kwoty widniejącej w umowie, a więc również od tej części, która stanowi jego własne wynagrodzenie.
Typowy schemat wyglądał następująco. Konsument wnioskował na przykład o 40 000 zł. Bank pobierał prowizję w wysokości 4 000 zł i dolicza ją do kwoty kredytu, więc w umowie figurowała kwota 44 000 zł jako podstawa naliczania odsetek. Do dyspozycji klienta trafiało jednak wyłącznie 40 000 zł. Efekt jest taki, że kredytobiorca płacił odsetki nie tylko od kapitału, który realnie otrzymał, lecz także od kosztu, który stanowi zarobek banku.
Ustawa o kredycie konsumenckim rozróżnia w tym kontekście dwa kluczowe pojęcia. Całkowita kwota kredytu to środki faktycznie oddane do dyspozycji konsumenta. Całkowity koszt kredytu obejmuje natomiast wszystkie opłaty związane z kredytem, w tym odsetki, prowizje i inne koszty dodatkowe. To właśnie zatarcie granicy między tymi dwoma pojęciami jest najczęstszym źródłem sporów sądowych w tej kategorii spraw.
Wyrok Sądu Najwyższego II CSKP 89/26 – co zmienia dla kredytobiorców
Stan faktyczny sprawy
Sprawa rozpoznawana przez Sąd Najwyższy dotyczyła umowy kredytu konsolidacyjnego zawartej 16 lutego 2017 r. między bankiem a konsumentką. W umowie jako kwotę, od której bank naliczał odsetki, wskazano 185 669,01 zł. W rzeczywistości do dyspozycji kredytobiorczyni oddano jedynie 158 747 zł, czyli tzw. całkowitą kwotę kredytu. Różnica w wysokości 26 922,01 zł stanowiła prowizję, która została przelana na rachunek prowadzony dla kredytu, a następnie natychmiast zwrócona do banku.
Po latach regularnej spłaty konsumentka złożyła bankowi oświadczenie o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego, powołując się na naruszenie przepisów ustawy o kredycie konsumenckim. Tego samego dnia zawarła umowę cesji wierzytelności ze spółką, która następnie wezwała bank do zapłaty i, po odmowie, skierowała sprawę na drogę sądową.
Rozstrzygnięcia sądów I i II instancji
Sąd Rejonowy Poznań-Nowe Miasto i Wilda uwzględnił powództwo, uznając, że uchybienia banku uzasadniały skuteczne skorzystanie z sankcji kredytu darmowego. Sąd Okręgowy w Poznaniu, rozpoznając apelację banku, zmienił ten wyrok i oddalił powództwo. Uznał, że całkowita kwota kredytu została w umowie wskazana prawidłowo, a naliczanie odsetek od kredytowanych kosztów nie było niedozwolone, ponieważ żaden przepis wprost tego nie zakazuje. Od tego wyroku powód wniósł skargę kasacyjną do Sądu Najwyższego.
Kluczowe tezy Sądu Najwyższego
Sąd Najwyższy orzekł na rzecz kredytobiorcy, że:
- Konieczne jest rozróżnienie całkowitej kwoty kredytu i całkowitego kosztu kredytu jako pojęć rozłącznych. Całkowita kwota kredytu i całkowity koszt kredytu to pojęcia wzajemnie wykluczające się. W skład całkowitej kwoty kredytu nigdy nie mogą wchodzić jakiekolwiek koszty.
- Powołał się na wyrok TSUE z 23 kwietnia 2026 r. (C-744/24, Bank PKO S.A.) — wprowadzający zakaz naliczania odsetek od kredytowanych kosztów.
- Sposób techniczny przekazania prowizji (przelew na rachunek i zwrot do banku) nie zmienia kwalifikacji tej kwoty jako kosztu.
- Za niedopuszczalne uznał praktyki „ukrywania” prowizji w części kapitałowej raty.
- Struktura harmonogramu musi być jasna – w harmonogramie musi być transparentny rozkład spłaty, konsument musi wiedzieć, jaka część raty idzie na kapitał, odsetki oraz na przykład na prowizję.
- SKD stosuje się niezależnie od tego, czy konsument czuł się niedoinformowany lub pokrzywdzony. Jedynym warunkiem formalnym jest terminowe złożenie oświadczenia.
- Wystarczy jedno naruszenie z art. 45 ust. 1 u.k.k., by zastosować SKD, nie trzeba kumulować wszystkich przesłanek.
- Konsekwencje dla odstąpienia od umowy (art. 53–54 u.k.k.). Przy odstąpieniu konsument zwraca tylko całkowitą kwotę kredytu, nie prowizję.
Praktyka pokazuje, że sądy powszechne od lat orzekały w tej kwestii niejednolicie, część uznawała naliczanie odsetek od skredytowanej prowizji za dopuszczalne, inne za sprzeczne z ustawą. Uzasadnienie wyroku II CSKP 89/26 wprost odnosi się do tej rozbieżności, wskazując, że sposób prezentacji kosztów kredytu, niezależnie od tego, czy prowizja formalnie przechodzi przez rachunek konsumenta, nie może zmieniać jej kwalifikacji prawnej jako kosztu kredytu.
Znaczenie wyroku mimo kasatoryjnego charakteru
Rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego ma charakter kasatoryjny, co oznacza, że sprawa wraca do Sądu Okręgowego w Poznaniu do ponownego rozpoznania, a nie zostaje ostatecznie rozstrzygnięta na korzyść konsumenta. Mimo to znaczenie uzasadnienia wykracza daleko poza ramy tej jednej sprawy. Sąd Najwyższy w sposób systemowy uporządkował relację między całkowitą kwotą kredytu a całkowitym kosztem kredytu, powołując się przy tym na aktualne orzecznictwo unijne. Dla praktyki sądów powszechnych i sektora bankowego oznacza to wyraźny sygnał, w którą stronę powinna zmierzać wykładnia przepisów o sankcji kredytu darmowego.
Odsetki od kredytowanej prowizji w świetle wyroków TSUE
Warto wiedzieć, że Wyrok Sądu Najwyższego nie powstał w prawnej próżni, ma podstawy w wielu wcześniejszych wyrokach sądów UE. Kluczowym punktem odniesienia jest wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 23 kwietnia 2026 r. w sprawie C-744/24 (Bank PKO S.A.), w którym Trybunał jednoznacznie wskazał, że stopa oprocentowania kredytu może być stosowana wyłącznie do środków faktycznie udostępnionych konsumentowi, a nie do kwot przeznaczonych na pokrycie kosztów kredytu. TSUE podkreślił przy tym, że nie ma znaczenia, czy koszt formalnie przechodzi przez rachunek kredytobiorcy, ponieważ ta okoliczność ma charakter czysto techniczny.
Ten wyrok wpisuje się w wcześniejszą, ugruntowaną już linię orzeczniczą Trybunału. W sprawie C-377/14 (Radlinger, 2016 r.) TSUE wskazał, że całkowita kwota kredytu odpowiada środkom faktycznie oddanym do dyspozycji konsumenta, a niezgodne z prawem włączenie do niej kosztów kredytu prowadzi w nieunikniony sposób do zaniżenia RRSO. Podobne stanowisko potwierdzono w sprawie C-686/19 (Soho Group, 2020 r.).
Temat nie jest jeszcze zamknięty. Do Trybunału trafiła kolejna sprawa, zarejestrowana pod sygnaturą C-828/25, na skutek pytań prejudycjalnych Sądu Rejonowego w Tomaszowie Mazowieckim. Sąd ten pyta między innymi, czy pojęcie wypłaconej kwoty kredytu może obejmować prowizję potrąconą przez bank w dniu uruchomienia kredytu, oraz od kiedy powinien biec roczny termin na skorzystanie z sankcji kredytu darmowego. Odpowiedź Trybunału może dodatkowo wzmocnić linię wyznaczoną przez wyrok C-744/24 i wyrok Sądu Najwyższego II CSKP 89/26.
Jak sprawdzić, czy bank naliczał odsetki od kredytowanej prowizji?
Weryfikacja własnej umowy pod kątem odsetek od kredytowanej prowizji nie wymaga specjalistycznej wiedzy prawniczej, wymaga za to systematycznego porównania kilku dokumentów. Poniższa sekwencja pozwala samodzielnie ocenić, czy w danej umowie mogło dojść do naruszenia.
Krok 1: Ustal kwotę faktycznie wypłaconą
Sprawdź, jaka kwota trafiła realnie na rachunek lub została przekazana na cel kredytu, na przykład do sprzedawcy lub dewelopera. Ta wartość odpowiada całkowitej kwocie kredytu w rozumieniu ustawy.
Krok 2: Porównaj ją z kwotą wskazaną jako podstawa naliczania odsetek
W umowie znajduje się zwykle druga liczba, opisana jako kwota kredytu lub suma, od której bank nalicza odsetki. Jeśli ta liczba jest wyższa od kwoty z kroku 1, różnica najprawdopodobniej odpowiada skredytowanej prowizji lub innym kosztom.
Krok 3: Zajrzyj do harmonogramu spłat
Sprawdź, czy harmonogram wyodrębnia część kapitałową, odsetkową i ewentualną prowizję w każdej racie, czy też prowizja została po prostu wliczona do kapitału bez wyraźnego rozdzielenia. Brak takiego rozdzielenia był jednym z naruszeń wskazanych w wyroku II CSKP 89/26.
Krok 4: Zweryfikuj RRSO
Rzeczywista roczna stopa oprocentowania powinna odzwierciedlać koszty liczone od kwoty faktycznie wypłaconej, a nie od kwoty powiększonej o prowizję. Zaniżone lub niejasno wyliczone RRSO bywa dodatkowym sygnałem nieprawidłowości.
Krok 5: Sprawdź warunki formalne skorzystania z SKD
Sankcja kredytu darmowego dotyczy kredytów konsumenckich do kwoty 255 550 zł, zawartych po 18 grudnia 2011 r. Z sankcji można skorzystać w trakcie spłaty kredytu lub w ciągu roku od dnia jego całkowitego wykonania.
Po przejściu tych pięciu kroków możliwa jest wstępna ocena, czy umowa kwalifikuje się do dalszej analizy. Warto przy tym pamiętać, że sam fakt kredytowania prowizji nie przesądza jeszcze o naruszeniu ustawy, decydujące znaczenie ma to, czy bank naliczał od niej odsetki i czy poinformował o tym konsumenta w sposób jasny i weryfikowalny.
Sankcja kredytu darmowego jako konsekwencja naliczania odsetek od kredytowanej prowizji
Chcąc odzyskać nienależnie wpłacone odsetki od banku wykorzystać można właśnie sankcję kredytu darmowego. Procedura dochodzenia roszczeń zaczyna się zwykle od złożenia bankowi pisemnego oświadczenia o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego, z powołaniem konkretnego przepisu, który został naruszony. Jeśli bank odmówi uznania roszczenia, co w praktyce zdarza się często na etapie pierwszego pisma, kolejnym krokiem jest skierowanie sprawy na drogę sądową.
Wyrok Sądu Najwyższego z 8 lipca 2026 r. (II CSKP 89/26) w połączeniu z wyrokiem TSUE z 23 kwietnia 2026 r. (C-744/24) tworzy spójną i coraz trudniejszą do podważenia linię orzeczniczą przeciwko praktyce naliczania odsetek od kredytowanej prowizji. Choć rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego ma charakter kasatoryjny i sprawa wróciła do ponownego rozpoznania, jego uzasadnienie porządkuje kluczowe pojęcia ustawy o kredycie konsumenckim i wyznacza kierunek, w jakim powinny podążać kolejne wyroki sądów powszechnych. Warto zweryfikować własną umowę kredytową pod kątem opisanego mechanizmu, ponieważ w wielu przypadkach otwiera to drogę do skorzystania z sankcji kredytu darmowego.
