Sankcja kredytu darmowego a kredyt hipoteczny - Kancelaria CST
Sankcja kredytu darmowego a kredyt hipoteczny

Sankcja kredytu darmowego a kredyt hipoteczny

Sankcja kredytu darmowego dla kredytów hipotecznych jest możliwa, ale tylko dla części umów. Kluczowa jest tu ustawa o kredycie konsumenckim, która do 2017 roku obejmowała również kredyty hipoteczne i pożyczki. Jak data podpisania umowy z bankiem przekłada się na skuteczność sankcji kredytu darmowego w umowach o kredyt hipoteczny? Które z poniesionych kosztów można odzyskać?

Czy sankcja kredytu darmowego obejmuje kredyt hipoteczny?

Tak, ale wyłącznie przy umowach hipotecznych zawartych przed 22 lipca 2017 roku. Dotyczy ona tylko części kredytów hipotecznych zawartych w tamtym okresie. Szczegóły wyjaśniamy poniżej. Niestety, nie jest to jednak informacja szeroko dostępna. Większość poradników w Internecie podaje, że SKD w ogóle nie dotyczy hipotek – jest to prawdą tylko dla nowszych umów hipotecznych.

Dlaczego kredyt hipoteczny zawarty po 21 lipca 2017 roku jest wyłączony?

Wyłączenie to wynika z innej ustawy, a nie z kwoty kredytu. Ustawa z 23 marca 2017 r. o kredycie hipotecznym, która reguluje umowy o kredyt hipoteczny od 22 lipca 2017 roku, nie przewiduje sankcji kredytu darmowego. Z tego powodu kredyt hipoteczny zaciągnięty w 2018 roku na 200 000 zł, choć mieści się w limicie 255 550 zł znanym z kredytów konsumenckich, nadal nie daje prawa do SKD. Kredyt taki po prostu podlega przepisom innej ustawy.

Kredyty i pożyczki hipoteczne zawarte do 21 lipca 2017 roku

Umowy o kredyt hipoteczny zawarte do 21 lipca 2017 roku mogą podlegać SKD, ale zwrot obejmuje odsetki i koszty za 4 lata przed złożeniem oświadczenia. Umowy hipoteczne zawarte od 18 grudnia 2011 roku do 21 lipca 2017 roku podlegały ustawie o kredycie konsumenckim w ograniczonym zakresie. Według tekstu pierwotnego ustawy (Dz.U. 2011 nr 126 poz. 715) do umów o kredyt i pożyczkę zabezpieczone hipoteką stosowano tylko art. 22, 23, 29, 35 i 46, a sankcję regulował właśnie art. 46. Na tę lukę zwraca uwagę także prawo.pl, przypominając, że do lipca 2017 roku SKD obejmowała kredyty i pożyczki hipoteczne zaciągane na 20–40 lat.

Dawny reżim różnił się od obecnego w kilku punktach.

ElementKredyt konsumencki (art. 45)Kredyt hipoteczny do 21.07.2017 (dawny art. 46)
Jakie naruszenie uruchamia sankcjękatalog z art. 45 ust. 1 (m.in. art. 29, 30, 31–33, 33a, 36a–36c)wyłącznie naruszenie art. 35
Co odzyskuje kredytobiorcaodsetki i inne koszty kredytuodsetki i inne koszty za 4 lata przed złożeniem oświadczenia
Termin na oświadczenierok od wykonania umowy (art. 45 ust. 5)rok od wykonania umowy (art. 46 ust. 3)
Limit kwoty255 550 złBrak limitu
Koszty zabezpieczeniapo stronie konsumentapo stronie konsumenta

Test kwalifikacji umowy

Umowę kwalifikuję do SKD tylko wtedy, gdy spełnia jednocześnie pięć warunków. Jedno „nie” zamyka temat.

  1. Data zawarcia umowy przypada przed 22 lipca 2017 roku (dla kredytu hipotecznego) albo po 18 grudnia 2011 roku (dla kredytu konsumenckiego).
  2. Kredytobiorcą jest konsument, a kredyt nie służył działalności gospodarczej.
  3. Kwota kredytu mieści się w ustawowym limicie właściwym dla danego typu umowy.
  4. Kredyt jest nadal spłacany albo od jego wykonania nie minął rok.
  5. W umowie występuje co najmniej jedno naruszenie z art. 45 ust. 1 (kredyt konsumencki) albo z dawnego art. 35 (umowa hipoteczna do 21 lipca 2017 roku).

Kredyt na remont niezabezpieczony hipoteką

Warto zaznaczyć, że również ten kredyt podlega SKD także dziś i to bez limitu kwotowego. Ustawa o kredycie konsumenckim wprost obejmuje umowę o kredyt niezabezpieczony hipoteką przeznaczony na remont domu lub lokalu mieszkalnego, a ustawa o kredycie hipotecznym ją wyłącza.

Pożyczka hipoteczna

Również pożyczka hipoteczna zawarta do 21 lipca 2017 roku może podlegać SKD. Pożyczka zabezpieczona hipoteką podlega tym samym granicom czasowym co kredyt hipoteczny, niezależnie od tego, czy środki poszły na mieszkanie, czy na dowolny cel.

Kredyt gotówkowy na wkład własny lub wykończenie mieszkania

Kredyt tego typu podlega SKD na zasadach ogólnych, bo jest zwykłym kredytem konsumenckim. Jeśli kredytobiorca sfinansował wkład własny albo wykończenie lokalu kredytem gotówkowym bez hipoteki, ta umowa podlega SKD na zasadach ogólnych, nawet gdy sam kredyt hipoteczny jest wyłączony. W praktyce warto więc sprawdzić obie umowy osobno.

Błędy w umowie, które się liczą

Wskazujemy wprost, że przy umowie hipotecznej z lat 2011–2017 liczy się wyłącznie naruszenie art. 35 dawnej ustawy, a nie cały katalog z art. 45 znany z kredytów gotówkowych. Wysoki koszt kredytu sam w sobie naruszeniem nie jest. Art. 35 wymagał, by umowa o kredyt zabezpieczony hipoteką zawierała dane z art. 69 ust. 2 Prawa bankowego oraz osiem dodatkowych elementów.

  1. Opłaty i inne koszty udzielenia kredytu oraz warunki ich zmiany.
  2. Całkowity koszt kredytu (CKK) określony w dniu zawarcia umowy.
  3. Całkowitą kwotę do zapłaty określoną w dniu zawarcia umowy.
  4. Zasady i koszty ustanowienia, zmiany lub wygaśnięcia zabezpieczeń i ubezpieczeń.
  5. Prawo do spłaty kredytu przed terminem.
  6. Termin, sposób i skutki odstąpienia od umowy, jeśli takie prawo przysługuje.
  7. Skutki niedotrzymania warunków umowy, w tym stopę zadłużenia przeterminowanego.
  8. Sposób i warunki ustalania stopy procentowej przy oprocentowaniu zmiennym.

Przy kredytach indeksowanych do waluty obcej art. 35 ust. 2 wymagał dodatkowo podania raty w walucie oraz zasad ustalania kursu i przeliczania kredytu na złotówki. To może otwierać drogę do SKD także części kredytobiorców frankowych z umowami zawartymi po 18 grudnia 2011 roku.

W praktyce przy umowach hipotecznych sprawdza się przede wszystkim następujące elementy:

  • CKK zaniżony przez pominięcie podwyższonej marży obowiązującej do czasu wpisu hipoteki do księgi wieczystej (art. 35 ust. 1 pkt 2).
  • Opłaty doliczone do CKK, na przykład opłata za prowadzenie konta (art. 35 ust. 1 pkt 2 i 3).
  • Niejasny sposób ustalania zmiennej stopy, na przykład brak zasad zmiany marży lub wskaźnika (art. 35 ust. 1 pkt 8).
  • Brak kosztów ubezpieczeń pomostowego, niskiego wkładu lub na życie (art. 35 ust. 1 pkt 4).
  • Odsetki naliczane od skredytowanej prowizji, które zniekształcają CKK i całkowitą kwotę do zapłaty. W wyroku z 23 kwietnia 2026 r. w sprawie C-744/24 TSUE uznał, że oprocentowanie może dotyczyć wyłącznie środków faktycznie oddanych do dyspozycji konsumenta.
  • Ogólnikowe warunki zmiany tabeli opłat i prowizji, które pozwalają bankowi podnosić opłaty bez obiektywnych kryteriów (art. 35 ust. 1 pkt 1).

Wsparcie ze strony TSUE

Orzecznictwo TSUE nie przenosi się na umowy hipoteczne automatycznie. Dyrektywa 2008/48/WE, na której opierają się wyroki TSUE w sprawach kredytów konsumenckich, wyłącza umowy zabezpieczone hipoteką. Polska objęła je ustawą do 2017 roku z własnej decyzji, więc sąd może, ale nie musi, oceniać takie umowy przez pryzmat wyroków TSUE.  W naszej ocenie można jednak poprzez analogie odnosić się do wyroków TSUE które dotyczą kredytów konsumenckich do kredytów hipotecznych (tak jak np. bierzemy przy wykładni pod uwagę orzecznictwo TSUE w umowach które zostały zawarte przed wejściem Polski do UE).

Termin na złożenie oświadczenia

Termin na złożenie oświadczenia o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego wynosi rok od wykonania umowy, a przy kredycie wciąż spłacanym ten termin jeszcze nie biegnie. Spór dotyczy tego, co oznacza „wykonanie umowy”.

Przy umowach hipotecznych argument za liczeniem terminu od spłaty jest szczególnie mocny. Dawny art. 46 pozwalał odzyskać koszty za 4 lata wstecz, co nie miałoby sensu, gdyby prawo wygasało rok po wypłacie kredytu zaciąganego na 25 lat.

Jak skorzystać z sankcji kredytu darmowego na kredyt hipoteczny?

Krok 1: Zbierz komplet dokumentów kredytowych

Krok 2: Ustal, który reżim prawny obejmuje umowę

Krok 3: Wskaż konkretne naruszenia

Krok 4: Złóż pisemne oświadczenie

Krok 5: Przeanalizuj odpowiedź banku

Krok 6: Skieruj sprawę do sądu

Ile można odzyskać i co zostaje do zapłaty?

Przy umowie hipotecznej sprzed 22 lipca 2017 roku bank zwraca odsetki i koszty za 4 lata przed oświadczeniem, a kapitał i koszty zabezpieczenia zostają do zapłaty. Skalę zwrotu pokazuje przykład oparty na uproszczonych założeniach.

Przykład. Załóżmy kredyt hipoteczny na 240 000 zł zawarty w 2014 roku na 25 lat (300 rat równych), ze stałym oprocentowaniem 4,5% rocznie. Rata wynosi 1 334 zł. Po 12 latach spłaty kredytobiorca zapłacił około 109 400 zł odsetek, z czego na ostatnie 4 lata (raty od 97. do 144.) przypada około 31 400 zł. To kwota objęta zwrotem według dawnego art. 46. Przy oprocentowaniu zmiennym opartym o WIBOR wynik będzie inny, bo w latach 2022–2023 odsetki w ratach mocno wzrosły.

Po skutecznym zastosowaniu sankcji kredytobiorca nadal spłacić musi kapitał kredytu, koszty zabezpieczenia, opłaty publicznoprawne, czy odsetki za opóźnienie.

Co zamiast SKD?

Osoby, których umowy nie klasyfikują się pod sankcję kredytu darmowego nie zostają bez wyjścia. Istnieją bowiem dwie inne podstawy prawne roszczeń przeciwko bankom dla umów zawartych po 21 lipca 2017 roku. Są to:

  • Kwestionowanie klauzul o WIBOR – czyli zarzut dotyczy niepełnej informacji o ryzyku zmiennej stopy przy zawieraniu umowy.
  • Klauzule abuzywne dotyczące zmiennego oprocentowania. – dotyczy to zapisów pozwalających bankowi jednostronnie zmieniać oprocentowanie, opłaty lub prowizje bez obiektywnych kryteriów.

Każda z tych ścieżek wymaga osobnej analizy umowy i ma inne skutki niż SKD, albowiem opiera się na przepisach o niedozwolonych postanowieniach umownych, a nie na sankcji z ustawy o kredycie konsumenckim. Dają one jednak kredytobiorcom szanse na odzyskanie części niezależnie wpłaconych środków. Z uwagi na szereg różnorakich umów kredytowych stosowanych przez banki zalecamy indywidualną analizę umowy u wyspecjalizowanego prawnika.