W postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 19 marca 2026 r., w sprawie prowadzonej pod sygn. akt II CSKP 1045/24 potwierdzona została tworzącą się linię orzeczniczą, że przed nowelizacją Kodeksu cywilnego wprowadzającą służebność przesyłu (art. 305¹–305⁴ k.c., wejście w życie 3 sierpnia 2008 r.) nie mógł biec termin zasiedzenia prawa odpowiadającego treściowo tej służebności. Do tej pory była to główna linia obrony przedsiębiorstw energetycznych, które podnosiły zarzut zasiedzenia, pomimo, iż służebność przesyłu nie była znana w polskim prawie przed sierpniem 2008 r.
Tym samym orzeczenie Sądu Najwyższego w sprawie służebności przesyłu należy ocenić jako korzystne, albowiem przyznaje ono rację właścicielom nieruchomości obciążonych słupami i liniami elektroenergetycznymi – przedsiębiorstwa energetyczne nie mogły zasiedzieć służebności przesyłu.
Żądanie ustanowienia służebności przesyłu za wynagrodzeniem – orzeczenie Sądu Najwyższego w sprawie służebności przesyłu
W sprawie rozpoznanej przez Sąd Najwyższy właściciel gruntów rolnych (nabytych od Agencji Rolnej Skarbu Państwa w latach 2003–2011) zażądał ustanowienia służebności przesyłu na rzecz przedsiębiorstwa i przyznania mu wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu.
Przedsiębiorstwo energetyczne broniło się zarzutem, że nabyło służebność poprzez zasiedzenie już w 2011 r. – licząc 20 lat dobrej wiary od uwłaszczenia na urządzeniach w 1991 r.
Sąd Najwyższy nie podzielił stanowiska przedsiębiorstwa energetycznego oraz oddalił skargę kasacyjną firmy energetycznej. Sąd odrzucił argument uczestnika o dobrej wierze posiadania od 7 stycznia 1991 r. w kontekście możliwości zasiedzenia do 2011 r. (20 lat), wskazując, że skoro samo prawo służebności przesyłu nie istniało przed 3 sierpnia 2008 r., to niemożliwe było wykonywanie jego posiadania w tym okresie.
Bieg terminu zasiedzenia mógł zatem rozpocząć się najwcześniej od 3 sierpnia 2008 r., a przerwanie w 2016 r. wnioskiem o ustanowienie służebności oznaczało, że 30-letni (zła wiara) ani 20-letni (dobra wiara) termin nie upłynął.
Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego w sprawie służebności przesyłu – zakwestionowanie dotychczasowej praktykę sądów
Orzeczenie Sądu Najwyższego z marca 2026 r. wpisuje się w tworzącą się linię orzeczniczą korzystną dla właścicieli nieruchomości obciążonych infrastrukturą techniczną przedsiębiorstw przesyłowych.
Przełom nastąpił 2 grudnia 2025 r., gdy Trybunał Konstytucyjny wydał wyrok w sprawie P 10/16.
Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że dotychczasowa linia orzecznicza Sądu Najwyższego, która umożliwiała firmom energetycznym zasiedzenie tzw. służebności „o treści odpowiadającej służebności przesyłu” przed 2008 r., jest niezgodna z Konstytucją – narusza prawo własności (art. 64 Konstytucji RP), zasadę równej ochrony praw majątkowych oraz zasadę demokratycznego państwa prawa. Trybunał wyjaśnił, że instytucja służebności przesyłu została wprowadzona do Kodeksu cywilnego dopiero z dniem 3 sierpnia 2008 r.
Tym samym skoro prawo to wcześniej nie istniało, to nikt nie mógł go posiadać ani zasiedzieć. Tworzenie przez sądy nowych praw rzeczowych poza katalogiem ustawowym to rola ustawodawcy.
Potwierdzona została zasada, iż istnieje ograniczony katalog praw rzeczowych (art. 285 k.c.), który wyklucza istnienie w systemie prawa służebności „o treści odpowiadającej służebności przesyłu”. Jest to bardzo ważne twierdzenie, które podważa wieloletnią strategię przedsiębiorstw energetycznych, broniących się zarzutem zasiedzenia służebności gruntowej o treści odpowiadającej służebności przesyłu. Taka obrona, bardzo często skuteczna, miała poważne konsekwencje dla właścicieli gruntów, pozbawiając ich prawa do kwestionowania posadowienia infrastruktury oraz dochodzenia roszczeń pieniężnych.
Związanie wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 2 grudnia 2025 r. w sprawie służebności przesyłu
Co ciekawe, Sąd Najwyższy odniósł się także do kwestii związania sądów wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 2 grudnia 2025 r. (sygn. akt P 10/16). Tutaj Sąd Najwyższy stanął na stanowisku, iż jest zobowiązany uwzględnić go z urzędu, nawet jeśli zmiana stanu prawnego nastąpiła po wydaniu zaskarżonego orzeczenia przez sąd II instancji.
Dodatkowo Sąd wskazał, że kwestia ogłoszenia wyroku nie ma znaczenia dla jego ważności, a wyrok Trybunału Konstytucyjnego wywołuje skutki prawne z chwilą jego wydania, niezależnie od daty ogłoszenia w Dzienniku Ustaw.
Słupy energetyczne na działce? Możesz dochodzić wynagrodzenia od przedsiębiorstwa przesyłowego
Od grudnia 2025 r. obserwujemy znaczącą zmianę w orzecznictwie sądów. Zakwestionowanie możliwości podniesienia zarzutu zasiedzenia służebności gruntowej przez przedsiębiorstwa przesyłowe otworzyło możliwość do dochodzenia roszczeń wielu właścicielom nieruchomości.
Właściciele nieruchomości, przez które przebiegają linie energetyczne, gazociągi lub inne urządzenia przesyłowe, często nie zdają sobie sprawy, że mogą dochodzić od przedsiębiorstwa przesyłowego wynagrodzenia za korzystanie z ich gruntu. Dotyczy to zarówno roszczeń o zapłatę za bezumowne korzystanie z nieruchomości w latach ubiegłych, jak i ustanowienia służebności przesyłu za odpowiednim wynagrodzeniem na przyszłość.
Obecność infrastruktury przesyłowej może ograniczać sposób korzystania z nieruchomości, możliwość jej zabudowy oraz wpływać na wartość rynkową gruntu. W wielu przypadkach właścicielowi przysługują roszczenia finansowe, których wysokość może sięgać nawet kilkudziesięciu tysięcy złotych.
Komentowane korzystne orzeczenie Sądu Najwyższego w sprawie służebności przesyłu jest kolejnym argumentem w sporze z przedsiębiorstwem eneregtycznym o ustanowienie służebności przesyłu.
Nasza Kancelaria analizuje stan prawny nieruchomości, weryfikuje uprawnienia przedsiębiorstwa przesyłowego oraz reprezentuje Klientów w negocjacjach i postępowaniach sądowych dotyczących służebności przesyłu oraz wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z nieruchomości. Zapraszamy do kontaktu!
