Brak zapłaty wynagrodzenia przez zleceniodawcę pomimo oddania projektu to problem, z którym spotykają się architekci i projektanci wnętrz. Sam fakt, że zamawiający zgłaszał uwagi do projektu, nie oznacza jeszcze, że może odmówić zapłaty za wykonane i przekazane dzieło. Kluczowe znaczenie ma treść umowy, zakres uzgodnionych prac oraz to, czy projekt został wykonany zgodnie z zobowiązaniem.
W praktyce zamawiający może oczekiwać dodatkowych prac, kolejnych koncepcji albo zmian wykraczających poza pierwotne ustalenia. Jeżeli architekt wykonał projekt architektoniczny lub projekt wnętrz zgodnie z umową, a następnie przekazał go zamawiającemu, co do zasady może żądać umówionego wynagrodzenia. Gdy płatność nie następuje, możliwe jest odzyskanie wynagrodzenia najpierw na etapie przedsądowym, a następnie w postępowaniu sądowym i egzekucyjnym.
Jak architekt może odzyskać pieniądze za wykonany projekt?
Nasz klient, architekt zawarł z zamawiającym umowę o dzieło, której przedmiotem było wykonanie projektu wnętrz budynku. Projekt został przygotowany i przekazany, a w toku współpracy zamawiający zgłaszał uwagi dotyczące wyposażenia, dostępności materiałów i promocji. Architekt wykonał poprawki mieszczące, jednak mimo wydania dzieła zamawiający nie zapłacił wynagrodzenia.
Po analizie umowy, korespondencji i przekazanych plików architekt zleciła Kancelarii skierowanie sprawy do sądu. W postępowaniu wykazano, że projekt odpowiadał ustaleniom stron, a część oczekiwań zamawiającego wykraczała poza pierwotny zakres prac. Sąd wydał wyrok zasądzający należność z tytułu wynagrodzenia.
Sam wyrok nie doprowadził jednak do dobrowolnej zapłaty. Po uzyskaniu klauzuli wykonalności architekt zlecił skierowanie do komornika sądowego wniosek o wszczęcie egzekucji. W toku postępowania egzekucyjnego udało się skutecznie wyegzekwować całą należność wraz z należnymi kosztami i odsetkami.
Umowa o dzieło jako podstawa wypłaty wynagrodzenia dla architekta
Przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia (art. 627 Kodeksu cywilnego). W przypadku projektu wnętrz rezultatem może być nie tylko fizyczny dokument, lecz także dzieło w postaci cyfrowej np. zestaw plików zawierających koncepcję, wizualizacje, rysunki, zestawienia lub inne uzgodnione elementy opracowania.
Jeżeli umowa nie stanowi inaczej, wynagrodzenie co do zasady staje się należne przy oddaniu dzieła.
Im dokładniej zostanie określony przedmiot umowy, tym łatwiej ocenić, czy dzieło zostało wykonane zgodnie z zobowiązaniem. Umowa powinna opisywać przede wszystkim zakres projektu tj. pomieszczenia objęte opracowaniem, funkcję i standard projektu, liczbę wizualizacji, rysunków, zestawień oraz innych materiałów.
Warto wskazać także etapy prac, terminy przekazania poszczególnych wersji, wysokość wynagrodzenia i sposób płatności, a także liczbę poprawek wliczonych w wynagrodzenie. Przydatne są postanowienia określające formę przekazania projektu przez wykonawcę i przyjęcia projektu przez zamawiającego, formę zgłaszania uwag i ostateczną formę wydania, jeżeli wykonawca zobowiązuje się do dokonania poprawek pierwotnego projektu.
Dodatkowo, istotnym aspektem będzie określenie odpowiedzialność za opóźnienie w przekazaniu informacji np. poprzez karę umową oraz zakres przeniesienia praw autorskich.
Uwagi do projektu a zapłata wynagrodzenia
Nie każda uwaga zgłoszona przez zamawiającego oznacza, że projekt został wykonany wadliwie. W praktyce konieczne jest ustalenie, czy zastrzeżenie dotyczy rzeczywistej niezgodności projektu z umową, czy też stanowi wyraz zmiany koncepcji, dodatkowych oczekiwań albo subiektywnej oceny zamawiającego. Znaczenie ma również to, czy wykonawca otrzymał możliwość odniesienia się do konkretnych i możliwych do zweryfikowania zarzutów. Jeżeli zamawiający uważa, że dzieło jest wykonywane wadliwie, powinien wezwać wykonawcę do zmiany sposobu wykonania i wyznaczyć mu odpowiedni termin na usunięcie nieprawidłowości.
Jednocześnie, jeżeli w ramach poprawek zamawiający domaga się wykonania czynności, które nie wynikają z zawartej umowy albo znacząco przekraczają uzgodniony zakres prac, wykonawca ma prawo wyznaczyć granice realizowanego zlecenia. Dotyczy to w szczególności żądania przygotowania dodatkowych wariantów projektu, nowych wizualizacji, kolejnych koncepcji, ponownego opracowania elementów wcześniej zaakceptowanych albo wykonania prac o innym charakterze niż pierwotnie uzgodniony. Takie czynności mogą wymagać odrębnego uzgodnienia oraz dodatkowego wynagrodzenia, o ile strony nie postanowiły wcześniej inaczej.
Przed podpisaniem umowy warto precyzyjnie opisać zakres projektu: pomieszczenia objęte opracowaniem, funkcję i standard, liczbę wizualizacji, rysunków i zestawień oraz oczekiwany rezultat. Dobrze określić także etapy prac, terminy przekazania wersji, liczbę poprawek wliczonych w wynagrodzenie, sposób zgłaszania uwag, formę przekazania i odbioru projektu, zasady odpowiedzialności za opóźnienia, ewentualne kary umowne oraz kwestie praw autorskich.
Zgłaszanie uwag przez zamawiającego nie uchyla automatycznie obowiązku zapłaty wynagrodzenia. Uwagi powinny odnosić się do rzeczywistej niezgodności projektu z umową, a nie wyłącznie do subiektywnej oceny, zmiany gustu lub nowej koncepcji zamawiającego. Warto dokumentować korespondencję, przekazywane wersje projektu, akceptacje oraz zakres każdej zgłoszonej poprawki.
Jeżeli dzieło jest wykonywane wadliwie albo sprzecznie z umową, zamawiający powinien sformułować konkretne i możliwe do zweryfikowania zastrzeżenia oraz wyznaczyć odpowiedni termin na zmianę sposobu wykonania. Ogólne stwierdzenie, że projekt „nie podoba się”, może być niewystarczające do oceny, czy doszło do niewykonania albo nienależytego wykonania umowy. Znaczenie ma również to, czy architekt miał realną możliwość odniesienia się do zarzutów i usunięcia ewentualnych niezgodności.
Granice żądania zmian przez zamawiającego – zgodność z przedmiotem umowy
Należy odróżnić wady istotne od wad nieistotnych. Wada istotna może w konkretnych okolicznościach uzasadniać odmowę odbioru, jeżeli dzieło jest niezdatne do umówionego użytku albo rażąco niezgodne z przedmiotem umowy. Wady nieistotne co do zasady nie przekreślają obowiązku odbioru ani wymagalności wynagrodzenia, choć mogą uzasadniać żądanie usunięcia wady lub obniżenia wynagrodzenia na zasadach rękojmi.
Warto wskazać także etapy prac, terminy przekazania poszczególnych wersji, wysokość wynagrodzenia i sposób płatności, a także liczbę poprawek wliczonych w wynagrodzenie. Przydatne są postanowienia określające formę przekazania projektu przez wykonawcę i przyjęcia projektu przez zamawiającego, formę zgłaszania uwag i ostateczną formę wydania, jeżeli wykonawca zobowiązuje się do dokonania poprawek pierwotnego projektu.
Granice w żądaniu zmian wyznacza przede wszystkim zgodność żądania z przedmiotem umowy. Dodatkowe warianty projektu, nowe wizualizacje, kolejna koncepcja, ponowne opracowanie elementów wcześniej zaakceptowanych albo prace o innym charakterze niż pierwotnie uzgodniony mogą wymagać odrębnego zlecenia i dodatkowego wynagrodzenia. Architekt może wyjaśnić, które poprawki mieszczą się w umowie, a które stanowią prace dodatkowe, i odmówić wykonania tych ostatnich bez dodatkowej zapłaty.
Jak architekt może odzyskać wynagrodzenie za wykonany projekt?
Jeżeli zamawiający nie zapłacił mimo wykonania i przekazania projektu, architekt powinien działać konsekwentnie i gromadzić dowody: umowę, ustalenia dotyczące zakresu prac, korespondencję, przekazane pliki, potwierdzenia ich doręczenia, zgłoszone uwagi oraz dowody wykonania poprawek. Typowa droga dochodzenia wynagrodzenia obejmuje następujące etapy.
1) Wezwanie do zapłaty – powinno wskazywać podstawę żądania, wysokość wynagrodzenia, termin zapłaty, numer rachunku oraz konsekwencje braku płatności, w tym skierowanie sprawy do sądu i dochodzenie odsetek.
2) Pozew o zapłatę – po bezskutecznym upływie terminu z wezwania do zapłaty wykonawca może skierować do właściwego sądu pozew o zapłatę wynagrodzenia, przedstawiając dowody zawarcia umowy, wykonania i oddania dzieła oraz braku zapłaty.
3) Postępowanie dowodowe i wyrok – sąd oceni m.in. zakres umowy, zgodność projektu z uzgodnieniami, charakter zgłaszanych uwag oraz to, czy zamawiający miał podstawę do odmowy odbioru albo wstrzymania płatności.
4) Postępowanie egzekucyjne prowadzone przez Komornika Sądowego – prawomocne orzeczenie zaopatrzone w klauzulę wykonalności stanowi tytuł wykonawczy. Na jego podstawie można złożyć do komornika sądowego wniosek o wszczęcie egzekucji, wskazując znane składniki majątku dłużnika i sposoby egzekucji.
Architekt a brak zapłaty wynagrodzenia za projekt – jak odzyskać należność od zamawiającego? Pomoc prawna dla architektów
Najważniejsze jest precyzyjne określenie przedmiotu umowy, liczby poprawek i zasad odbioru projektu. Współpracę warto dokumentować, a każdą uwagę zamawiającego kwalifikować jako poprawkę mieszczącą się w umowie albo jako propozycję prac dodatkowych. Uwagi do projektu nie wyłączają same przez się prawa do zapłaty wynagrodzenia, a granice żądania zmian wyznacza zgodność z przedmiotem umowy.
Jeżeli wystąpił brak zapłaty wynagrodzenia przez zleceniodawcę pomimo oddania projektu, warto niezwłocznie uporządkować dokumenty, wysłać wezwanie do zapłaty i ocenić zasadność pozwu o zapłatę. Kancelaria może przeanalizować umowę, korespondencję, przekazane pliki i dowody doręczenia, a następnie pomóc w odzyskaniu wynagrodzenia – na etapie przedsądowym, sądowym oraz w ramach egzekucji komorniczej. Zapraszamy do kontaktu w celu omówienia konkretnej oferty.
W razie potrzeby kancelaria może przeanalizować umowę, korespondencję, przekazane pliki i dowody doręczenia, a następnie pomóc w dochodzeniu wynagrodzenia – zarówno na etapie przedsądowym, jak i sądowym.
