Artykuł Odszkodowania za słupy energetyczne na działce — po wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 2025 r. pochodzi z serwisu Usługi prawne.
]]>Służebność przesyłu to ograniczone prawo rzeczowe, które pozwala przedsiębiorcy przesyłowemu (firmie energetycznej, gazowej, telekomunikacyjnej) korzystać z cudzej nieruchomości w zakresie niezbędnym do eksploatacji i konserwacji infrastruktury: słupów, kabli, gazociągów, rurociągów. W praktyce oznacza to, że firma może wejść na Twoją działkę, by skontrolować słup, wymienić izolatory czy przeprowadzić prace konserwacyjne w tzw. pasie służebności — a Ty masz obowiązek udostępnić swój teren na czas prac. Służebność przesyłu zwykle obejmuje tzw. pas — strefa wokół linii i słupów, w której obowiązują ograniczenia budowlane i użytkowe. Dla linii niskiego napięcia (do 1 kV) może to być kilka metrów po każdej stronie. Dla linii wysokiego napięcia 110 kV pas sięga zazwyczaj kilkudziesięciu metrów.
Warty zapamiętania jest fakt, że służebność przesyłu jako instytucja prawna weszła do polskiego Kodeksu cywilnego dopiero 3 sierpnia 2008 roku (art. 305¹–305⁴ k.c.). Przed tą datą prawo polskie po prostu nie znało tego pojęcia. Nie istniała żadna regulacja, która legalnie uprawniałaby przedsiębiorstwa energetyczne do korzystania z prywatnych gruntów pod infrastrukturę przesyłową bez umowy i bez odszkodowania.
Mechanizm zasiedzenia, na który powoływały się przedsiębiorstwa energetyczne do końca 2025 roku zwykle miał ten sam scenariusz. Firma energetyczna twierdziła, że przez długoletnie, nieprzerwane korzystanie z cudzej nieruchomości nabyła na własność prawo o treści służebności przesyłu, choć pod starą nazwą — „służebność gruntowa odpowiadająca treścią służebności przesyłu”. Terminy zasiedzenia wynosiły 20 lat przy dobrej wierze posiadacza lub 30 lat przy złej wierze. Wyobraźmy sobie konkretny przykład. Infrastruktura na działce pochodzi z 1975 roku. Firma twierdzi, że korzystała z gruntu w dobrej wierze, a więc termin zasiedzenia wynosił 20 lat. Zasiedzenie nastąpiłoby więc — zdaniem firmy — już w 1995 roku. Czyli 13 lat przed tym, zanim służebność przesyłu w ogóle pojawiła się w Kodeksie cywilnym. Niestety polskie sądy przez wiele lat tę argumentację akceptowały.
Z naszych obserwacji wynika, że właśnie takie ukształtowanie systemu doprowadziło do znacznego ograniczenia możliwości dochodzenia praw przez właścicieli nieruchomości.
Sprawa trafiła do Trybunału Konstytucyjnego z inicjatywy sądów rejonowych w Grudziądzu i Brodnicy, które rozpatrywały dwie sprawy o odszkodowanie za słupy energetyczne na działce i nabrały poważnych wątpliwości co do konstytucyjności dotychczasowej praktyki. Skierowały pytania prawne do Trybunału Konstytucyjnego. 2 grudnia 2025 roku Trybunał Konstytucyjny wydał wyrok w połączonej sprawie pod sygnaturą P 10/16.
Finalnie Trybunału Konstytucyjnego orzekł, że art. 292 w związku z art. 285 § 1 i 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, rozumiane w ten sposób, że umożliwiają nabycie przez przedsiębiorcę przesyłowego lub Skarb Państwa, przed wejściem w życie art. 305¹–305⁴ ustawy – Kodeks cywilny, w drodze zasiedzenia służebności gruntowej odpowiadającej treścią służebności przesyłu, są niezgodne z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej.
Trybunał wskazał cztery podstawy niezgodności z Konstytucją:
Wyrok odwołuje się również do art. 1 Protokołu nr 1 do Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, który chroni prawo własności i wymaga, by każda ingerencja władzy publicznej lub podmiotów działających z jej domniemanej zgody miała wyraźną podstawę ustawową i była proporcjonalna.
Kluczowa teza wyroku Trybunału Konstytucyjnego jest prosta w swojej logice „nie można zasiedzieć prawa, którego w danym czasie nie było w ustawie”. Pełną analizę tego orzeczenia znajdziesz w artykule zasiedzenie służebności przesyłu — nowy wyrok Trybunału Konstytucyjnego. Skoro służebność przesyłu powstała jako instytucja prawa dopiero 3 sierpnia 2008 roku — a skoro nie istniała wcześniej, to nie mógł biec żaden okres zasiedzenia. Cokolwiek działo się z nieruchomością przed 2008 rokiem, nie mogło skutkować nabyciem prawa, które w ówczesnym systemie prawnym po prostu nie funkcjonowało.
Praktyczna konsekwencja jest taka: zasiedzenie służebności przesyłu przez przedsiębiorstwo, które weszło w posiadanie gruntu po 3 sierpnia 2008 r. w dobrej wierze, nie może nastąpić przed 4 sierpnia 2028 r. Przy złej wierze — przed 4 sierpnia 2038 r.
Zanim skierujesz sprawę na drogę postępowania sądowego, musisz zrozumieć, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie jest automatycznym rozstrzygnięciem dla każdego właściciela działki ze słupem. Każda sprawa wymaga indywidualnej oceny, a Trybunał zakwestionował wyłącznie jeden konkretny mechanizm — nie całość praktyki związanej z infrastrukturą przesyłową. Wyrok ma zastosowanie, gdy:
Tym samym największym błędem, jaki popełnić może właściciel działki, jest rezygnacja z walki o odszkodowania za słupy energetyczne na działce tylko dlatego, że w przeszłości, ze względu na istniejącą wtedy praktykę, doszło do negatywnej oceny szans na powodzenia sprawy w sądzie. Po wyroku Trybunału Konstytucyjnego wiele spraw, które wcześniej były z góry skazane na porażkę, nabrało realnych szans. Warto to sprawdzić indywidualnie.
To jest serce całego artykułu. Odszkodowania za słupy energetyczne na działce to nie jedno roszczenie, lecz trzy odrębne tytuły prawne, które możesz skierować przeciwko przedsiębiorstwu energetycznemu.
Roszczenie 1: Wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z gruntu
To najpopularniejsze i najbardziej intuicyjne roszczenie. Podstawę prawną stanowi art. 224 § 2 i art. 225 Kodeksu cywilnego — właściciel nieruchomości może żądać wynagrodzenia za każdy okres, w którym ktoś korzystał z jego własności bez tytułu prawnego.
Termin dochodzenia wynosi 6 lat wstecz od daty złożenia pozwu (ogólny termin przedawnienia z art. 118 k.c.) lub 3 lata, gdy roszczenie dotyczy relacji z podmiotem prowadzącym działalność gospodarczą. Tym samym obecnie możemy dochodzić roszczeń liczonych od 1.01.2020 r. (ze względu na fakt, iż termin przedawnienia obecnie kończy się z upływem roku)
Wysokość wynagrodzenia wylicza rzeczoznawca majątkowy na podstawie rynkowej stawki dzierżawy pasa służebności — czyli ile wyniosłoby normalne czynsz za wydzierżawienie tej konkretnej strefy gruntu. Na terenach rolnych, szczególnie w mniej atrakcyjnych lokalizacjach, w grę wchodzi kilka–kilkanaście tysięcy złotych za 6-letni okres. Na terenach budowlanych w miastach roszczenia sięgają kilkukrotności tych kwot.
Roszczenie 2: Wynagrodzenie za ustanowienie służebności przesyłu na przyszłość
Drugie roszczenie dotyczy przyszłości. Na podstawie art. 305² Kodeksu cywilnego właściciel nieruchomości może żądać, by sąd ustanowił służebność przesyłu na rzecz firmy energetycznej — ale za odpłatnością, czyli jednorazowym lub cyklicznym wynagrodzeniem za służebność przesyłu. Firma zyska w ten sposób formalny tytuł prawny do korzystania z działki, a właściciel pieniądze.
Roszczenie 3: Odszkodowanie za spadek wartości nieruchomości
To roszczenie jest najczęściej pomijanym, a jednocześnie — szczególnie przy terenach budowlanych — potencjalnie największym spośród trzech i jest ono ujmowane w ramach wynagrodzenia za służebność przesyłu, o którym mowa powyżej.
Na czym polega? Infrastruktura przesyłowa obiektywnie obniża rynkową wartość nieruchomości. Nabywca działki budowlanej ze słupem WN i strefą ochronną blokującą zabudowę zapłaci za nią znacznie mniej niż za identyczną działkę bez tej uciążliwości. Ta różnica w wartości — udokumentowana przez rzeczoznawcę majątkowego — jest szkodą, którą można wycenić i dochodzić jako element wynagrodzenie za ustanowienie służebności.
Skala potencjalnej straty jest duża. Przy linii wysokiego napięcia na działce budowlanej, gdzie strefa ochronna wyklucza zabudowę na znacznej powierzchni, spadki wartości nieruchomości o 20–40% nie są rzadkością. Przełóżmy to na liczby: jeśli działka budowlana o powierzchni 1000 m² w dobrej lokalizacji warta jest 200 000 zł, a z powodu infrastruktury jej wartość spada o 30%, to roszczenie z tytułu spadku wartości może wynosić 60-70 000 zł — i to niezależnie od wynagrodzenia za korzystanie z gruntu.
Wyrok TK z 2 grudnia 2025 r. może mieć znaczenie dla =właścicieli nieruchomości, którzy byli wcześniej blokowani zarzutem zasiedzenia — warto to sprawdzić z prawnikiem indywidualnie.
Istnieje możliwość zlecenia opinii prywatnej, która wyceni wskazane roszczenia (za bezumowne korzystanie, wynagrodzenie ze służebność obejmujące także spadek wartości nieruchomości w związku z posadowieniem infrastruktury). Można również oprzeć się na własnych wyliczeniach a ostateczną wartość roszczenia ustali biegły sądowy w toku postępowań sądowych (z pozwu o wynagrodzenie za bezumowne korzystanie oraz wniosku o ustanowienie służebności przesyłu).
Szacowany czas wykonania całej procedury może trwać od kilku miesięcy (gdy zawierana jest ugoda polubowna) do 1.5 roku-3 lat (w drodze postępowania sądowego).
Krok 1: Zebranie informacji oraz dokumentów o infrastrukturze
Na wstępie niezbędne pozostaje zebranie całości dokumentacji dotyczącej infrastruktury, aby ocenić, czy została posadowiona legalnie, a także w jakim zakresie wpływa na ograniczenie prawa własności właściciela nieruchomości.
Krok 2: Wysłanie pisemnego wezwania przedsądowego
Następnie należy sporządzić pisemne wezwanie do zapłaty skierowane do operatora sieci. Wezwanie powinno precyzyjnie wskazywać: adres nieruchomości i numer KW, opis infrastruktury (rodzaj, przebieg, orientacyjna data budowy), żądaną kwotę, zależnie od dochodzonego roszczenia- może być to wynagrodzenie za korzystanie z gruntu, a także żądanie ustanowienia służebności oraz wypłatę wynagrodzenie ze ustanowienie służebności), nadto należy określić termin, w którym Przedsiębiorstwo ma się ustosunkować do wezwania. Można również wskazać na argumentację powołaną w wyroku TK z 2 grudnia 2025 r. (P 10/16), w szczególności jeżeli Przedsiębiorstwo we wcześniejszej korespondencji wskazywało na zasiedzenie służebności gruntowej odpowiadającej służebności przesyłu. List należy wysłać listem poleconym za potwierdzeniem odbioru.
Krok 3: Ocena odpowiedzi i negocjacje
Firma może odpowiedzieć na trzy sposoby. Pierwsza możliwość to odmowa. Druga to propozycja ugody. Trzecia to milczenie. Sam fakt posiadania profesjonalnego operatu szacunkowego może zmienić dynamikę negocjacji — przedsiębiorstwo przesyłowe wie, że właściciel zna rzeczywistą wartość swoich roszczeń.
Krok 4: Złożenie pozwu sądowego
Jeśli negocjacje zawiodły, należy skierować do sądu rejonowego właściwego dla miejsca położenia nieruchomości pozew o zapłatę wynagrodzenia za bezumowne korzystanie oraz wniosek o ustanowienie odpłatnej służebności przesyłu. Obie procedury są procedowane w ramach odrębnych trybów i tym samym nie można ich łączyć. Można skierować wyłącznie jeden z tych instrumentów, wszystko zależy od przyjętej strategii na sprawę oraz oczekiwań Klienta.
Krok 5: Dostarczenie dokumentacji biegłemu sądowemu
W sprawach o odszkodowania za słupy energetyczne na działce sąd z reguły powołuje biegłego rzeczoznawcę majątkowego, który sporządza niezależny operat. Prywatny operat szacunkowy stanowi dowód w sprawie, jednak sąd i tak powoła biegłego sądowego. Jeśli operat biegłego znacząco różni się od prywatnego operatu szacunkowego na niekorzyść właściciela, przysługuje prawo złożenia zarzutów do opinii biegłego oraz wnioskowania o opinię uzupełniającą lub opinię innego biegłego.
Krok 6: Wyrok lub ugoda sądowa
Po przeprowadzeniu postępowania dowodowego sąd wydaje wyrok lub — jeśli strony dojdą do porozumienia — zatwierdza ugodę sądową.
Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 2 grudnia 2025 roku to nie tylko zmiana prawna w sprawach o odszkodowania za słupy energetyczne na działce, to zmiana systemowa, która pociągnie za sobą konsekwencje finansowe i organizacyjne dla całej branży energetycznej przez co najmniej kilka najbliższych lat.
Szacunki dotyczące kosztów po stronie przedsiębiorstw przesyłowych mówią o miliardach złotych. Polskie Sieci Elektroenergetyczne zarządzają siecią ponad 16 tys. km linii najwyższych napięć, a dystrybutorzy (PGE, Tauron, Energa, Enea) obsługują setki tysięcy kilometrów linii SN i NN — niemal każdy kilometr linii napowietrznej przecina grunty prywatne. Uregulowanie stanu prawnego infrastruktury przesyłowej, która przez dekady „wisiała w próżni” prawnej, będzie wymagało gigantycznych nakładów finansowych.
Spodziewam się w ciągu 2026 roku fali ofert ugodowych ze strony firm energetycznych. Operatorzy sieci, zdając sobie sprawę z nowej rzeczywistości prawnej, będą dążyć do polubownego uregulowania sporów, zanim trafią one masowo do sądów. Dla właścicieli działek oznacza to nową siłę negocjacyjną — ale też ryzyko zaakceptowania zaniżonych ugód pod presją czasu lub braku informacji.
Z perspektywy czasu widzimy, że wyrok TK P 10/16 jest konieczną korektą systemu, który przez trzy dekady pozwalał na faktyczne wywłaszczenie prywatnych właścicieli bez żadnej rekompensaty. Z jednej strony cieszymy się z tego orzeczenia, ale nie zapominamy, że droga do odszkodowania za słupy energetyczne na działce wciąż wymaga determinacji, cierpliwości i dobrego prawnika.
Artykuł Odszkodowania za słupy energetyczne na działce — po wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 2025 r. pochodzi z serwisu Usługi prawne.
]]>Artykuł Wznowienie postępowania o służebność przesyłu pochodzi z serwisu Usługi prawne.
]]>Przedmiotowy wyrok dotyczy sytuacji, w których na naszej działce znajduje się słup energetyczny, uniemożliwiający zabudowę lub utrudniający korzystanie z niej, a w przeszłości żądaliśmy już – bezskutecznie – ustanowienia służebności przesyłu na rzecz przedsiębiorstwa przesyłowego.
Sądy bowiem oddalały roszczenia właścicieli uznając, że doszło do zasiedzenia przez przedsiębiorstwo energetyczne służebności gruntowej na kształt służebności przesyłu, skutkujące ustanowieniem niniejszej służebności bez stosownego wynagrodzenia bądź też oddaleniem roszczenia o zapłatę wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z działki.
Zapraszamy do przeczytania niniejszego artykułu, w którym omawiamy możliwość wznowienia postępowania o służebność przesyłu (w sprawach w których doszło do oddalenia naszych roszczeń z uwagi na zarzut zasiedzenia).
Służebność przesyłu polega na prawie przedsiębiorstwa przesyłowego do korzystania z Twojej nieruchomości, w związku z posadowieniem na niej urządzeń przesyłowych. Obciążenie Twojej nieruchomości taką służebnością nierzadko powoduje trudności w swobodnym korzystaniu z działki, a z tego tytułu mogą przysługiwać Ci roszczenia odszkodowawcze i o wynagrodzenie.
Więcej szczegółów dotyczących instytucji służebności przesyłu znajdziesz w artykule: „Odszkodowania za słupy energetyczne na działce”.
Roszczenia wobec przedsiębiorstwa przesyłowego mogą dotyczyć posadowienia między innymi takich urządzeń jak słup energetyczny, linia niskiego, średniego lub wysokiego napięcia, gazociąg, ropociąg, kable energetyczne, kable telekomunikacyjne, ciepłociągi, kanalizacja, rurociągi przemysłowe, studzienki, przepompownie, skrzynki i szafki techniczne.
O prawie dochodzenia roszczeń od przedsiębiorstwa przesyłowego stanowi wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 2 grudnia 2025 r. (sygn. akt P 10/16), który wskazuje, że przedsiębiorstwa przesyłowe nie mogą bronić się przed roszczeniami właścicieli działek, zarzutem zasiedzenia prawa do korzystania z nieruchomości na skutek długiego upływu czasu. Oznacza to, że przedsiębiorstwo musi mieć jakiś tytuł prawny do korzystania z nieruchomości. Jeśli przedsiębiorstwo korzysta z działki bez tytułu prawnego, wtedy przysługują Ci roszczenia.
Prowadziłeś już postępowanie z przedsiębiorstwem energetycznym, a Sąd nie uwzględnił Twoich roszczeń? Teraz możesz żądać wznowienia postępowania.
Zgodnie z art. 4011 kodeksu postępowania cywilnego: „Można żądać wznowienia postępowania również w wypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, ratyfikowaną umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego zostało wydane orzeczenie”.
Mimo odmiennego stanowiska Sądu Najwyższego, wyrokiem z dnia 3 grudnia 2025 r. (sygn. akt SK 17/18), Trybunał Konstytucyjny orzekł, że możliwe jest wznowienie postępowania na podstawie art. 4011 kodeksu postępowania cywilnego, w przypadku wydania przez TK wyroku orzekającego o niezgodności z Konstytucją nie tylko określonego przepisu, ale także określonego znaczenia aktu normatywnego, z uwagi na fakt, że brak takiej możliwości jest niezgodny z art. 190 ust. 4 Konstytucji.
Tym samym, możliwe jest złożenie skargi o wznowienie postępowania w obliczu nowego wyroku Trybunału Konstytucyjnego.
Słusznie wskazać należy, że wyroki Trybunału Konstytucyjnego powinny być publikowane w dzienniku urzędowym, zaś wyrok z 2 grudnia 2025 r. nie został opublikowany. Jednakże, kwestia niepublikowania przez rząd wyroków Trybunału Konstytucyjnego w okresie tzw. kryzysu konstytucyjnego nie może godzić w konstytucyjne prawo obywateli do sądu, oraz prawa wynikające dla nich z wydanych wyroków Trybunału Konstytucyjnego.
Oznacza to, że możesz żądać wznowienia swojego postępowania, które w przeszłości zostało rozstrzygnięte na Twoją niekorzyść.
Dlaczego nie powinieneś zwlekać z wznowieniem postępowania? Od momentu ogłoszenia wyroku Trybunału Konstytucyjnego biegnie termin 3 miesięcy na złożenie skargi o wznowienie postępowania. Oznacza to, że termin upływa 2 marca 2026 r.
Dodatkowo, należy sprawdzić czy od momentu zakończenia Twojej sprawy nie upłynęło już 10 lat. W takiej sytuacji, wznowienia postępowania można żądać, jedynie gdy strona była pozbawiona możności działania lub nie była należycie reprezentowana.
Z tytułu posadowienia na Twojej działce urządzeń przesyłowych, przysługują Ci roszczenia o:
Rodzaj Twojego roszczenia oraz jego wysokość zależą od okoliczności każdej indywidualnej sprawy. Zasadniczą kwestią jest to, jak poważne ograniczenia w korzystaniu z nieruchomości powodują dla Ciebie urządzenia przesyłowe.
Przy ocenie istotne będzie zweryfikowanie szerokości pasa działki, na którym możliwość zabudowy jest ograniczona lub wyłączona, jak również szerokość pasa ochronnego, który musi być udostępniany celem napraw i modernizacji.
Nawet jeśli urządzenia nie widać, ponieważ znajduje się pod ziemią bądź nie wiąże się ono z dużymi trudnościami korzystania z działki i tak istnieje możliwość dochodzenia stosownych roszczeń.
Skontaktuj się z Kancelarią, a my zweryfikujemy możliwość dochodzenia przez Ciebie roszczeń.
Przeanalizujemy dokumenty w Twojej sprawie (księgę wieczystą, decyzje administracyjne, dotychczasową korespondencję z przedsiębiorcą, akta poprzedniego postępowania), udzielimy odpowiedzi na nurtujące Cię pytania i wskażemy jakie roszczenia Ci przysługują, tak aby maksymalnie zabezpieczyć Twoje interesy. Będziemy reprezentować Cię w ramach negocjacji prowadzonych z przedsiębiorstwem przesyłowym oraz na drodze sądowej, jeśli zajdzie taka potrzeba.
Już teraz skontaktuj się z nami pod numerem: + 48 61 30 70 723, + 48 537 060 670, bądź mailowo: kontakt@cst-kancelaria.pl i opisz swoją sprawę, a my dokonamy bezpłatnej analizy.
Artykuł Wznowienie postępowania o służebność przesyłu pochodzi z serwisu Usługi prawne.
]]>Artykuł Odszkodowania za słupy energetyczne na działce pochodzi z serwisu Usługi prawne.
]]>W konsekwencji niedopuszczalne jest zasiedzenie prawa, które nie istnieje i pozbawia to przedsiębiorstwa energetyczne możliwości obrony przed roszczeniami właścicieli nieruchomości zarzutem zasiedzenia. Do tej pory była to podstawowa linia obrony przedsiębiorstw energetycznych w całym kraju, często prowadząca do oddalenia zasadnych roszczeń właścicieli nieruchomości.
Wyrok TK otwiera drzwi właścicielom nieruchomości do dochodzenia odszkodowania za posadowienie na ich nieruchomości przez przedsiębiorstwa energetyczne, urządzeń przesyłowych bez tytułu prawnego.
Do 3 sierpnia 2008 r. w polskim prawie cywilnym wyróżniano dwa rodzaje służebności: gruntowe i osobiste. Dnia 3 sierpnia 2008 r. został wprowadzony odrębny rodzaj służebności, w postaci służebności przesyłu uregulowanej w art. 3051 – 3054 Kodeksu cywilnego.
Służebność przesyłu – polega na tym, że nieruchomość można obciążyć na rzecz przedsiębiorcy, który zamierza wybudować lub którego własność stanowią urządzenia przesyłowe (t. j. służące do doprowadzania lub odprowadzania np. płynów, pary, gazu, energii elektrycznej), prawem polegającym na tym, że przedsiębiorca może korzystać w oznaczonym zakresie z nieruchomości obciążonej, zgodnie z przeznaczeniem tych urządzeń.
Innymi słowy, jeżeli przedsiębiorstwo energetyczne chce wybudować urządzenia przesyłowe na cudzej nieruchomości (np. linie energetyczne, słupy, stacje transformatorowe), musi skierować do właściciela nieruchomości wniosek o wyrażenie zgody na obciążenie nieruchomości prawem do korzystania z niej przez przedsiębiorstwo. Ustanowienie takiego prawa powoduje, że wówczas mamy do czynienia ze służebnością przesyłu.
Przed powstaniem instytucji służebności przesyłu, praktyka przedsiębiorstw przesyłowych opierała się na dzierżawie, użytkowaniu czy wywłaszczeniu. Po powstaniu służebności przesyłu (wejściu w życie przepisów wprowadzających tę instytucję do polskiego porządku prawnego), właściciele nieruchomości, na których posadowione zostały wcześniej sieci przesyłowe, pozywały przedsiębiorstwa energetyczne o wynagrodzenie za korzystanie z ich nieruchomości bez tytułu prawnego.
W postępowaniach sądowych spółki energetyczne bardzo często podnosiły zarzut zasiedzenia prawa do korzystania z nieruchomości.
W przypadku służebności gruntowej termin zasiedzenia wynosi odpowiednio:
Jakkolwiek podane wyżej terminy zasiedzenia są dość długie, to skuteczne podniesienie zarzutu zasiedzenia służebności (służebności gruntowej odpowiadającej treścią służebności przesyłu), uniemożliwiało właścicielom nieruchomości dochodzenie wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z ich nieruchomości (odszkodowania za słupy energetyczne na działce).
Jako, że do 3 sierpnia 2008 r. w polskim prawie cywilnym nie funkcjonowała służebność przesyłu, zaś przedsiębiorstwa energetyczne w postępowaniach sądowych podnosiły zarzut zasiedzenia prawa do korzystania z cudzej nieruchomości na cele posadowienia urządzeń przesyłowych, orzecznictwo Sądu Najwyższego wprowadziło do obrotu prawnego pojęcie służebności gruntowej odpowiadającej treści służebności przesyłu.
Stanowisko Sądu Najwyższego wskazywało, że jeżeli w drodze umownej można ustanowić służebność gruntową o treści odpowiadającej służebności przesyłu, to dopuszczalne jest nabycie tej służebności w drodze zasiedzenia. Ugruntowana linia orzecznicza w tym zakresie, do tej pory zamykała drogę właścicielom do dochodzenia wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z ich nieruchomości.
Sytuację tę zmienić ma – na korzyść właścicieli nieruchomości – komentowany wyrok Trybunału Konstytucyjnego, stąd jego przełomowe znaczenie dla praw wielu właścicieli nieruchomości obciążonych liniami energetycznymi, słupami oraz stacjami transformatorowymi.
Tło spraw, których dotyczy wyrok Trybunały Konstytucyjnego z dnia 2 grudnia 2025 r. (sygn. akt: P 10/16) odnosi się do sytuacji, w których spółka energetyczna składała wnioski o zasiedzenie (czyli innymi słowy nabycie na własność) służebności gruntowych o treści odpowiadającej służebności przesyłu (urządzeń posadowionych na danej nieruchomości).
Właściciele nieruchomości, których dotyczyły wspomniane wnioski o zasiedzenie, wskazywali że w polskim prawie cywilnym nie istnieje ograniczone prawo rzeczowe w postaci służebności gruntowej odpowiadającej treści służebności przesyłu (m. in. z uwagi na zamknięty katalog praw rzeczowych).
Trybunał Konstytucyjny przychylił się do twierdzeń właścicieli nieruchomości, wskazując, że służebność gruntowa i służebność przesyłu to dwie odrębne instytucje. Jako, że instytucja służebności przesyłu nie istniała przed 3 sierpnia 2008 r. to nie mogło dojść do zasiedzenia tego prawa i w konsekwencji nie można w ten sposób (poprzez zasiedzenie) pozbawiać właścicieli nieruchomości wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z ich nieruchomości.
W najnowszym orzeczeniu Trybunał Konstytucyjny zwrócił uwagę, że w polskim prawie cywilnym obowiązuje zamknięty katalog praw rzeczowych (tzw. numerus clausus praw rzeczowych).
Jednym z rodzajów praw rzeczowych są tzw. ograniczone prawa rzeczowe, do których zaliczamy m.in. służebność. W komentowanym katalogu praw rzeczowych (ograniczonych praw rzeczowych) nie ma jakiejkolwiek wzmianki o służebności gruntowej odpowiadającej treścią służebności przesyłu.
Z kolei, zamknięty charakter katalogu praw rzeczowych polega na tym, że nie można tworzyć nowych rodzajów praw rzeczowych ani zmieniać dotychczasowych bez zmiany ustawodawstwa. Tym samym, prawotwórcza wykładnia Sądu Najwyższego doprowadziła do wprowadzenia do systemu prawa rzeczowego nowego rodzaju służebności, co zostało uznane przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodne z Konstytucją RP.
Trybunał Konstytucyjny wskazał, że nadanie służebności gruntowej treści, która wykracza poza ramy ściśle określonych przez ustawodawcę przesłanek koniecznych dla istnienia tego rodzaju ograniczonego prawa rzeczowego jest złamaniem zakazu domniemywania ograniczonych praw rzeczowych oraz narusza art. 64 ust. 3 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
W świetle orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 2 grudnia 2025 r., właściciele nieruchomości, na których przedsiębiorstwa przesyłowe posadowiły urządzenia przesyłowe bez tytułu prawnego, mogą dochodzić na drodze sądowej:
Wysokość odszkodowania za bezumowne korzystanie z nieruchomości (odszkodowania za słupy energetyczne na działce) zależy od okoliczności konkretnej sprawy. Przyjmuje się, że kwota ta powinna odpowiadać stawce rynkowej, gdyby korzystanie odbywało się na podstawie tytułu prawnego. W takiej sytuacji warto zasięgnąć opinii rzeczoznawcy majątkowego. Pod uwagę należy wziąć również rodzaj zastosowanej infrastruktury oraz stopień ograniczenia możliwości korzystania z gruntu.
Szacuje się jednak, że standardowa wysokość wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z nieruchomości na skutek posadowienia sieci przesyłowych może wahać się od kilkudziesięciu do kilkuset tysięcy. Potencjalnie wysokie kwoty wynikają ze względu na długi okres posadowienia urządzeń oraz duży zakres wyłączenia możliwości korzystania z nieruchomości w związku z posadowieniem takiej infrastruktury. Często z uwagi na montaż takich urządzeń, niemożliwe jest korzystanie z szerokiego pasa nieruchomości, który trzeba udostępniać przedsiębiorstwu celem wykonania przez niego napraw, a nierzadko powoduje to również ograniczenie w pobudowaniu własnych budynków, z uwagi na konieczność zachowania odpowiedniej odległości od zabudowań.
W sprawach dotyczących wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z nieruchomości lub wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu, spółki energetyczne mogą bronić się:
Termin przedawnienia roszczenia o wynagrodzenie za bezumowne korzystanie wynosi 6 lat.
Oznacza to, że wynagrodzenie za korzystanie przez przedsiębiorstwo energetyczne z nieruchomości przysługuje za okres 6 lat bezumownego korzystania. Termin ten może ulec przerwaniu, poprzez wniesienie sprawy do sądu.
Zgodnie z orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego, przedsiębiorstwo przesyłowe nie może jednak bronić się zarzutem zasiedzenia.
WAŻNE! Zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 3 kwietnia 2024 r. (sygn. akt: III CZP 103/22), nawet jeżeli w sprawie doszło do zasiedzenia, byłemu właścicielowi nieruchomości przysługuje roszczenie o wynagrodzenie za korzystanie z rzeczy w okresie poprzedzającym upływ terminu zasiedzenia.
W przywołanym wyroku, Sąd opowiedział się za tym, że nawet kiedy właścicielowi nie przysługują już roszczenia wydobywcze, tzn. o zwrot jego własności, ponieważ utracił ją na skutek zasiedzenia, to nadal może on skorzystać z roszczeń uzupełniających, które nie zostają wyłączone na skutek utraty własności. Do roszczeń uzupełniających zalicza się roszczenie o wynagrodzenie za zużycie, pogorszenie lub utratę rzeczy oraz o zwrot pożytków, których posiadacz nie zużył i o zwrot wartości tych, które zużył, jak również o zwrot wartości pożytków, które nie zostały uzyskane przez posiadacza z powodu złej gospodarki oraz roszczenie o wynagrodzenie za (bezumowne) korzystanie z rzeczy. Roszczenie o wynagrodzenie za korzystanie z rzeczy ma charakter obligacyjny i gdy powstanie, uzyskuje samodzielny byt, niezależnie od roszczeń chroniących własność.
Zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 2 grudnia 2025 r. (sygn. akt: P 10/16), przedsiębiorstwa energetyczne nie mogą powoływać się na zarzut zasiedzenia prawa do korzystania z nieruchomości. Jednakże, nawet gdyby w danym przypadku doszło do zasiedzenia, to w wyroku z dnia 3 kwietnia 2024 r. (sygn. akt: III CZP 103/22), Sąd Najwyższy podkreśla, że właścicielowi nadal przysługuje roszczenia o wynagrodzenie za korzystanie z nieruchomości za czas, kiedy korzystanie odbyło się bez tytułu prawnego.
Sąd Najwyższy wskazał, że utrata własności rzeczy na skutek zasiedzenia nie powoduje wygaśnięcia roszczenia byłego właściciela o wynagrodzenie za korzystanie z rzeczy w okresie poprzedzającym upływ terminu zasiedzenia.
Aby dowiedzieć się czy zamontowanie urządzeń przesyłowych nastąpiło bezprawnie, należy zbadać okoliczności sprawy i zweryfikować dokumentację związaną ze sprawą.
Ustanowienie służebności, zgoda cywilnoprawna na korzystanie z nieruchomości czy inny rodzaj umowy w zakresie umieszczenia na nieruchomości urządzeń przesyłowych powinien być ujawniony w księdze wieczystej prowadzonej dla danej nieruchomości.
Kancelaria zachęca do zgłaszania podobnych przypadków w celu bezpłatnej weryfikacji możliwości dochodzenia odszkodowania za słupy energetyczne na działce.
Artykuł Odszkodowania za słupy energetyczne na działce pochodzi z serwisu Usługi prawne.
]]>